94/02/20

گزارش جلسه نقد و بررسی مستند «آزادی برای بازی»؛ بازی‌های رایانه‌ای موجب تغییر الگوی وابستگی می‌شوند

سومین جلسه از دوره جدید کانون فیلم سینماحقیقت، عصر دیروز (یکشنبه بیستم اردیبهشت‌ماه) در مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی برگزار شد. در این جلسه مستند خارجی «آزادی برای بازی» به نمایش درآمد و سپس با حضور دکتر «هومن نامور» روانشناس و سردبیر فصلنامه روانشناسی هنر و «مازیار فکری‌ارشاد» نویسنده و منتقد سینما مورد بررسی و تحلیل قرار گرفت.

به گزارش روابط عمومی مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی، در ابتدای این جلسه فکری‌ارشاد از حاضران جوان‌تر پرسید اگر کسی به طور جدی به بازی‌های رایانه‌ای مشغول است، کمی درباره این موضوع توضیح دهد. یکی از حاضران در این زمینه گفت: من به واسطه اعتیاد به بازی و آرامشی که به من می‌دهد، بازی می کنم. وی افزود: دوست دارم بازی کنم و در آینده طراح بازی باشم و می‌خواهم در مسابقات جهانی شرکت کنم. خانمی از میان جمع نیز گفت: در خانه‌ای زندگی می‌کنم که اغلب اعضای خانواده‌ام مشغول بازی‌های رایانه‌ای هستند و خودم هم بازی می‌کنم. معتقدم می‌توان از این بازی‌ها، درس زندگی گرفت!

در ادامه فکری‌ارشاد با اشاره به این که فیلم «آزادی برای بازی» در واقع تولید همان موسسه‌ای است که بازی رایانه‌ای "داتا 2" را طراحی و به بازار عرضه کرده، توضیح داد که فیلم عملاً در مسیری مخالف اهداف اولیه ساخته شدنش حرکت می‌کند. این اعجاز سینما و تصاویر متحرک است که می‌توان تحلیل‌های متفاوتی از مجموعه‌ای از تصاویر ارائه داد. در نتیجه بحث ما به جای تبلیغ صرف این بازی رایانه‌ای، به دستمایه‌ای برای آسیب‌شناسی اعتیاد نوجوانان به بازی‌های رایانه‌ای بدل شده است. زندگی نوجوانانی را می‌بینیم که موقعیت‌های تحصیلی و شغلی خود را فدای ساعت‌ها بازی رایانه‌ای می‌کنند. از طرفی خانواده‌ها هم اغلب از این وضعیت ناراضی‌اند اما وقتی پای پول و جوایز کلان به میان می‌آید، آنها نیز سکوت پیشه می‍‌کنند.

وی در ادامه افزود: بحث ما فقط محکوم کردن بازی‌های رایانه‌ای نیست و قطعاً در کنار نقاط ضعف، نقاط قوتی هم در بازی‌های رایانه‌ای دیده می‌شود که امیدوارم در این نشست بتوانیم به آن نکات هم بپردازیم.

دکتر نامور در این زمینه گفت: باید به کارکرد‌های اوقات فراغت توجه کنیم و بدانیم تنها یکی از این کارکردها به سرگرمی اختصاص دارد. وقتی وارد ساختار خانوادگی جوانان حاضر در این فیلم می‌شویم، با پیچیدگی‌های متعددی مواجه شده و می‌بینیم اغلب بازی‌های رایانه‌ای را جایگزین کمبود‌های خانوادگی کرده‌اند!

نامور در بحث آسیب‌شناسی اعتیاد به بازی‌های رایانه‌ای هم گفت: تئوری وابستگی همه ما را تحت تسلط خود قرار داده است. دنیای امروز دنیای وابستگی‌هاست. وقتی مدتی بیش از هشت ساعت در کنار خانواده باشید، بعضاً تنش‌هایی به وجود می‌آید. وابستگی به هر چیز حتی اعضای خانواده امر پسندیده‌ای نیست. ما با الگوی وابستگی زندگی می‌کنیم. برای یافتن الگوی وابستگی شدید، به سمت جایگزین‌هایی مثل ازدواج و در برخی موارد روی آوری افراطی به بازی‌های رایانه ای می‌رویم. الگوی وابستگی به بیرون به وابستگی به خود و درون تغییر شکل می‌یابد. به این ترتیب اغلب معتادان بازی‌های رایانه‌ای، افراد درونگرا هستند. در فیلم می‌بینیم به جای آن که الگوی وابستگی در میانسالی بروز کند، در میان نوجوانان رخ می‌دهد. انسان‌های تنها به قدری با رنج‌های خود بازی می‌کنند که بازی رایانه‌ای را جایگزین این بازی حقیقی با رنج می‌کنند. در فیلم هم شاهدیم که وقتی این بازی از مرحله سرگرمی به مرحله تجارت و کسب درآمد می‌رسد، بسیاری از ارزش‌ها نادیده گرفته می‌شوند.

فکری‌ارشاد با اشاره به وجوه فنی فیلم ادامه داد: الگوی بصری و روایتی این فیلم مستند کاملا مبتنی بر همان بازی‌های رایانه‌ای است. همین بازی‌های رایانه‌ای نیز الگوی بصری خود را از کلیپ‌های موسیقی که ربع قرن پیش با کلیپ‌های شبکه ام تی وی رواج یافت، وام گرفته‌اند. تصاویر پرتحرک، تدوین پویا و دینامیک با کات‌های پرشمار که دائم تصاویر جدیدی را پیش روی مخاطب می‌گذارد، بازی رنگ و نور و کنتراست شدید و سنگین رنگ و نور و سایه، شمایل اصلی مستند «آزاد برای بازی» را شکل می‌دهد. این شیوه بصری تاثیر نامناسبی روی ذهن و اعصاب مخاطبان می‌گذارد و همین ساختار بصری به بیش فعالی منجر می‌شود.

نامور در این زمینه گفت: وقتی نام صنعت بازی و تجارت بازی‌های رایانه‌ای به میان می‌آید، طبعاً ارزش‌ها عوض می‌شوند و تحت تاثیر قرار دادن هرچه بیشتر مخاطب به هدف اصلی بدل می‌شود. یکی از اختلالات شایع اجتماعی، فاصله گیری و تنهایی گزینی همه ماست. ما همه ترجیح می‌دهیم از دیگران دور بمانیم و عزلت‌گزینی پیشه کنیم. نامور این نوع بیماری را اسکیزویید نامید و به نمونه آن در فیلم «سوته‌دلان» ساخته زنده‌یاد علی حاتمی اشاره کرد. دنیای اسکیزویید‌ها دنیای بسیار خطرناکی است، چرا که در تنهایی مطلق ذهن به سمت نامناسبی هدایتی پیش می‌رود. برخی از ما به آرامی داریم به دنیای اسکیزویید‌شدن پا می‌گذاریم و این زنگ خطر را به صدا درآورده است.

دکتر نامور در ادامه بحث به تصاویر قفل‌هایی اشاره کرد که در قطار مترو وجود دارند و نتیجه گرفت کمپانی‌های ساخت بازی‌های رایانه‌ای، مخاطبان خود را به بازی قفل کرده‌اند. او به شخصیتی در فیلم اشاره کرد که جایی می‌گوید: از من خواسته‌اند تا به قله کوه بروم تا از من تصویر بگیرند؛ در حالی که نمی‌دانند من هر روز در بازی‌های رایانه‌ای روی قله می‌ایستم! این نوعی از خود‌شیفتگی است که بازیکنان ماهر بازی‌های رایانه‌ای دچار آن هستند. این رفتار از نیاز بشر به قهرمان‌سازی و اسطوره‌سازی ناشی می‌شود.

فکری‌ارشاد نیز گفت: در این جلسه تنها درباره نکات منفی بازی‌های رایانه‌ای صحبت کردیم. سئوال من از شما این است که آیا این بازی‌های رایانه‌ای هیچ نکته مثبتی را برای کاربران در بر ندارد؟ از جمله افزایش تمرکز‌، رشد هوش و آشنایی با فناوری‌های نوین که از لوازم زندگی در یک جامعه مدرن است؛ کما اینکه گفته می‌شود بازی‌های رایانه‌ای از بروز بیماری آلزایمر جلوگیری می‌کنند.

نامور ضمن تایید تاثیر مثبت بازی‌های رایانه‌ای در جلوگیری از بروز بیماری آلزایمر پاسخ داد: شکی نیست که برخی بازی‌های رایانه‌ای تاثیر مثبتی دارند. آموزشی که همین بازی‌ها در دنیای دیجیتال به کاربر می‌دهند بی‌نظیر است و نمی‌توانیم آن را به کلی نفی کنیم، ولی استفاده بیش از اندازه از بازی‌های رایانه، آسیب‌های روانی و جسمی پرشماری دارند که باید مراقب آنها باشیم.

گفتنی است جلسات نمایش و نقد فیلم کانون سینماحقیقت، هر هفته یکشنبه‌ها ساعت 17 در مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی واقع در خیابان سهروردی شمالی، میدان شهید قندی، پلاک 15 برگزار می‌شود. حضور در این جلسات برای عموم آزاد و رایگان است.

روابط عمومی مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی


بازگشت