94/05/19

جلسه نقد و بررسی مستندهای «یکی از هزاران» و «تالاب سیرانگلی» برگزار شد; شکل‌گیری درام مستند در دامن طبیعت

سیزدهمین جلسه کانون فیلم سینماحقیقت مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی، عصر روز یکشنبه هجدهم مردادماه با نمایش دو فیلم مستند زیست‌محیطی برگزار شد.

به گزارش روابط عمومی مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی، در این جلسه ابتدا دو فیلم مستند «یکی از هزاران» ساخته عبدالله عزیزی و «تالاب سیرانگلی» به کارگردانی محمد احسانی به نمایش درآمد. سپس جلسه نقد و بررسی این دو اثر با حضور مازیار فکری‌ارشاد (منتقد و کارشناس) و شاهین شجری‌کهن (منتقد مهمان) برگزار شد.

با توجه به عدم حضور عزیزی، فکری ارشاد و شجری کهن ابتدا در غیاب کارگردان به نقد و بررسی فیلم «یکی از هزاران» پرداختند.

شجری‌کهن درباره‌ی این فیلم گفت: در این جلسه دو فیلم مجزا دیدیم؛ یک فیلم خوش‌ساخت و با رعایت قواعد حرفه‌ای. «یکی از هزاران» دوربین جست‌و‌جوگری دارد و درامی از دل فیلم بیرون می‌آید که روی مخاطب تاثیر می‌گذارد. مهم‌ترین امتیاز فیلم، داستانی است که از دل تصاویر مستند بیرون می‌آید. خیلی از پلان‌های فیلم هم القا‌کننده‌ی مفهومی هستند و ذهن مخاطب را درگیر لحظه‌ها و آدم‌های در گذر می‌کنند.

فکری‌ارشاد با اشاره به اینکه نمی‌توان قاچاقچیان خرده‌پای چوب را مقصر اصلی دانست، گفت: این آدم‌ها ناخواسته به نوعی همدلی مخاطب را برمی‌انگیزند. به همین دلیل توجه مخاطب را به آنچه در فیلم می‌بینیم، جلب می‌کنند.

شجری‌کهن افزود: سیالیت ساختار و مواجهه دوربین با محیط، «یکی از هزاران» را به فیلمی قابل توجه تبدیل می‌کند. فیلم از شیوه آشنایی در مستندسازی استفاده می‌کند. دوربین با شخصیت‌های فیلم همراه می‌شود. کارگردان کوشیده با کنار هم نهادن تکه‌هایی از اظهار‌نظرهای افراد به نوعی جمع‌بندی اخلاقی و جامعه‌شناسانه برسد. فیلم مواد خام را برای قضاوت در اختیار مخاطب می‌گذارد و مشاهده آدم‌ها و وقایع است که از قواعد مستند مشاهده‌گر محسوب می‌شود؛ اما کاش دوربین به تصاویر جذاب  و بدیع‌تری از جنگل، وضعیت زندگی آدم‌ها و... می‌پرداخت. فیلمساز در تدوین و انتخاب نماها بداعت را رعایت می‌کند و همین امر به نادیده ماندن برخی مسائل و اطلاعات مهم منجر می‌شود.

فکری‌ارشاد هم به نکته‌ای فرامتنی اشاره کرد و گفت: فرهنگ حفاظت از محیط زیست در کشورمان جانیفتاده و ده‌ها مستند در این زمینه ساخته شده و علیرغم تلاش‌های مستندسازان، این گونه فیلم‌ها کمتر مورد استقبال مخاطب قرار می‌گیرد.

در ادامه و با حضور محمد احسانی، فیلم «تالاب سیرانگلی» مورد بحث و بررسی قرار گرفت. احسانی درباره علت و چگونگی ساخت این فیلم مستند گفت: نقش تشکل‌های مردم‌نهاد در حوزه محیط زیست پررنگ است و روزی نیست که خبری فاجعه‌بار در زمینه محیط زیست کشور از طریق رسانه‌ها به ما نرسد. من با این آدم‌ها چهار سال پیش آشنا شدم که سعی می‌کردند تالاب‌‌های اطراف دریاچه ارومیه را احیا کنند. انگیزه اصلی من تاثیر مردم و تشکل‌های مردم‌نهاد در حفظ محیط زیست و نمایش این تاثیر بود.

فکری ارشاد گفت: نیت این افراد در حفظ محیط زیست ستودنی است اما بدون کمک بخش دولتی، تلاش‌های این افراد کمرنگ و بی‌ثمر می‌ماند. آیا نباید بخش دولتی هم در این فعالیت خیرخواهانه شرکت می‌کرد و یا حضوری در فیلم می‌داشت؟

احسانی در پاسخ گفت: نکته مهم هم همین است که این افراد در فعالیت خود برای حفظ تالاب‌ها بدون کمک بخش دولتی موفق شدند. علت اینکه این فیلم را ساختم، پررنگ بودن فعالیت‌های مردمی در حفظ محیط زیست است. سال 90 که ساخت این فیلم را آغاز کردم، تمامی این تالاب‌ها خشک شده بودند، اما سال 93 که ساخت فیلم را تکمیل کردم، دو تالاب در منطقه به همت تشکل‌های مردم‌نهاد احیا شده است.

شجری‌کهن نیز گفت: به نکته درستی اشاره کردید ولی این نکته در فیلم وجود ندارد و ما آن را نمی‌بینیم. اگر فیلم روی این نکته تمرکز می‌کرد تبدیل به یک فیلم جسورانه و چالشی می‌شد. چرا بدون حضور بخش دولتی تلاش‌های مردمی در حفظ و احیاء این تالاب‌ها مفیدتر است؟

احسانی پاسخ داد: در مورد اینکه می‌گویید چرا فیلم جسورانه و چالشی نیست باید بگویم که ما امکان حضور در ادارات دولتی و مصاحبه با مدیران مرتبط را نداشتیم. از سال 90 تاکنون بارها خواستیم با مدیران گفت‌و‌گو کنیم، ولی آنها از این کار طفره می‌رفتند وگرنه با حضور مدیران فیلمی چالشی داشتیم. من در سال 90 که تالاب‌ها خشک بود ساخت فیلم را آغاز کردم. در سال 93 هم که دو تالاب احیا شده بودند کار ساخت فیلم را ادامه دادم.

شجری‌کهن در ادامه افزود: فیلمبرداری فیلم شاخص است و روی نماها و قاب‌بندی‌ها با سخت‌گیری فکر شده است. فیلم ذاتا متکی بر واقعیات و مستندهاست و ساختار بصری فیلم شسته‌رُفته و حرفه‌ای است. به عنوان کارگردان ضرورت دراماتیکی در این امر می‌دیدید؟

احسانی در پاسخ گفت: در همه فیلم‌هایم روی تصاویر و زیبایی‌شناسی بصری فیلم تاکید داشته‌ام. هرقدر نماها شکیل‌تر باشند، تاثیرگذاری سینمایی فیلم افزون‌تر می‌شود. در فضاهایی این چنین که با محیط زیبا و وسیعی مواجهیم، حیف است که از این تصاویر استفاده نکنیم!

شجری‌کهن در پایان گفت: فیلمساز تمهیدی به کار برده تا مفاهیم مدنظر خود را به خوبی منتقل کند، اما لازم است فیلمساز دقت کند که از ابتدا دنبال چه موضوعی بوده است. شاید در مورد این فیلم هدف اولیه مبهم است. اگر نیت الگوسازی بوده، رویکرد خاص خود را می‌طلبد اما به نظر می‌رسد تاکید فیلم روی آدم‌هاست و استراتژی فیلم روی لانگ‌شات‌ها و فیلم با شخصیت‌ها هم کلام می‌شود. نقطه تمرکز فیلم روی آدم‌ها و فعالیت‌هایشان است. تمهید فیلم به نفع محیط زیست است، اما فیلم روی آدم‌ها متمرکز می‌شود و رویکردی گزارشگرانه اتخاذ می‌کند.

گفتنی است که برنامه نمایش فیلم‌های مستند و نقد و بررسی آن، عصر یکشنبه هر هفته در کانون فیلم «سینماحقیقت» مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی به نشانی خیابان سهروردی شمالی، میدان شهید قندی، شماره 15 برگزار می‌شود و حضور در آن برای همه علاقمندان آزاد و رایگان است.


بازگشت