1395-09-16

سینماحقیقت و حاشیه‌های چند همسری در همجا!

مستند «همجا» یک قضاوت نیست، نمایشی از زندگی مردی با سه همسر و 27 فرزندش است که در روستایی در بوشهر سر میکنند. گفتههای «مهدی قنواتی» کارگردان این فیلم که منتخب بخش مسابقه ملی و مسابقه بین‌الملل دهمین جشنواره سینماحقیقت است را بخوانید:
يك سوژه جذاب
«همجا» فیلم زندگی مردی به نام «عبدالحسن» را روایت می‌کند که یک روستا در استان بوشهر را برای خود و خانواده‌اش ساخته و درآمد اصلی آن‌ها هم از راه کشاورزی و دامداری است. روستا دارای یک حسینیه و یک مدرسه اختصاصی است که شاگردان مدرسه همگی خواهر و برادر هستند. او چهار زن و ۲۷ بچه دارد…» حتما شما هم قبول داريد كه چنين سوژه اي جذايت بالا براي تبديل شدن به يك مستند دارد:: «سوژه فیلم، سوژه‌ای است که از گذشته‌های دور در سنت و فرهنگ ما وجود داشته است، یعنی روایت افرادی که به چندهمسری روی می‌آورند. شخصیت داستان ما هم مردی است به نام «عبدالحسن» که علاوه بر چندهمسری و داشتن چهار زن، روستایی برای خود ساخته است و خود و خانواده‌اش در آن زندگی می‌کنند. از آن‌جایی که چندهمسری در استانی مانند بوشهر زیاد به چشم می‌خورد، برای تحقیقات در این‌باره با یکی از دوستانم که اهل بوشهر است، صحبت کردم. اتفاقا خانواده ایشان در عسلویه «عبدالحسن» را می‌شناختند و به من معرفی کردند.»او توضیح می‌دهد: «این شخصیت همه حرفی را که می‌خواستم در مستند بزنم، یک جا داشت. علاوه بر داشتن چهار زن، یک روستا و یک جامعه ساخته بود تا بتواند در کنار خانواده‌اش به‌راحتی زندگی کند. این تفکر او درست یا غلط منجر به ایجاد جامعه کوچکی شده بود که همه ساکنانش، اعضای یک خانواده هستند.»
شغل خانواده، دامداری و کشاورزی
«زمین‌های پدری این خانواده بر اثر بلایای طبیعی از بین رفته بود و از سال‌ها پیش جهاد کشاورزی زمین‌های تازه‌ای به آن‌ها پیشنهاد می‌دهد که این خانواده پرجمعیت این زمین‌ها را می‌پذیرند و طی 30 سال روی آن‌ها کار می‌کنند و روستایی با امکانات برق، جاده، مدرسه و حسینیه برای خود می‌سازند. فعالیت اصلی این خانواده دامداری و کشاورزی است که به همت زنان «عبدالحسن» و فرزندان بزرگش انجام می‌شود و خودش هم گرچه کار می‌کند، اما بیشتر نقش ناظر را در این فعالیت‌ها برعهده دارد. البته ساکنان این روستا هنوز از آب چاه استفاده می‌کنند و فاصله آن‌ها تا جاده اصلی 15 کیلومتر است و باید برای رسیدن به روستا از دل کوه‌ها عبور کنند.» روایت جالب دیگر این مستند برخورد این خانواده با تکنولوژی و امکانات جدید است که به گفته قنواتی مانند سایر خانواده‌های ایرانی آن‌ها هم به چنین امکاناتی دسترسی دارند، شب‌ها به تماشای تلویزیون می‌نشینند و بچه‌های آن‌ها موبایل و تبلت دارند.
‌حاشیه‌های چندهمسری
به گفته قنواتی حاشیه‌های چندهمسری و شکل زندگی این خانواده در مستند روایت می‌شود: «همه اعضای روستا، اعضای یک خانواده هستند. من برای طرح موضوع حق و حقوقی که از زن‌ها گرفته می‌شود، سراغ این سوژه رفتم و همین هم موجب شد فیلم بیشتر از نگاه زن‌های این خانواده مطرح شود، اما هیچ قضاوتی در فیلم درباره این نوع زندگی ندارم. فقط درباره چندهمسری با توجه به این‌که معمولا مردان برای توجیه این کار به احادیث و روایات رجوع می‌کنند، سعی کردیم به این موضوع بپردازیم که زنان چطور به این شیوه زندگی ورود می‌کنند، چطور راضی به این کار می‌شوند و آیا از زندگی‌شان راضی هستند و لذت می‌برند یا خیر.»
روایت از نگاه زنان
او درباره شکل برخورد خانواده به‌ویژه زنان با گروه ساخت مستند که مرد بودند، به راحتی آن‌ها اشاره می‌کند و می‌گوید: «من به همراه تصویربردار یعنی صادق سوری به این روستا می‌رفتیم. با وجود این‌که هم من و هم تصویربردار آقا بودیم، زنان روستا برخورد راحتی با ما داشتند. ما ابتدا صحبت‌های اولیه و تحقیقات لازم را درباره این خانواده انجام دادیم. وقتی برای ساخت مستند به آن‌ها پیشنهاد دادیم، استقبال و خیلی راحت برخورد کردند، به‌طوری که ما خودمان از این راحتی متعجب می‌شدیم. برخوردشان با دوربین فیلمبرداری و حضور ما بسیار راحت بود، برای همین هم می‌توانم بگویم هر آنچه در مستند نشان داده می‌شود، کاملا صادقانه است و زندگی این مردم همین است که شما روی پرده نمایش می‌بینید.»
این مستندساز البته به جنوبی‌بودن خودش هم اشاره می‌کند: «خود من اهل خوزستان و جنوب ایران هستم، به همین دلیل به‌گونه‌ای هم‌زبان و هم‌فرهنگ با این اهالی هستم و همین امر موجب شده ارتباط برقرارکردن با آن‌ها چندان سخت نباشد.»
قضاوت نمی‌کنیم
قنواتی البته تاکید می‌کند که مستند «همجا» قضاوتی درباره شکل زندگی اهالی این روستا ندارد و تا جایی که می‌شده، از قضاوت دور مانده است. او توضیح می‌دهد: «ما تا جایی که می‌شد سعی کردیم رفتارها و زندگی این خانواده را فقط به نمایش دربیاوریم. در فیلم قضاوت کاملا برعهده خود مخاطب گذاشته شده است، درواقع می‌توانم تاکید کنم که اصلا هدف‌مان این نبود خوب یا بد ماجرا را نشان دهیم، بلکه سعی کردیم فقط این نوع زندگی را به نمایش بگذاریم.»
فیلمبرداری در روستا
او توضیحاتی هم درباره زمان فیلمبرداری در روستا می‌دهد: «در مجموع 25 جلسه فیلمبرداری داشتیم که حدود 2 سال زمان صرف آن شد تا مراسم‌های مختلف عزا و عروسی و دورهمی خانواده در فصل‌های مختلف هم به نمایش درآید. در این مدت صادق سوری، تصویربردار کار از نظر فکری و هنری کمک زیادی به من کرد و حتی بعد از آن در مرحله تدوین و نهایی‌شدن کار، هم او و هم امیر ادیب‌پرور در کنار تهیه‌کننده یعنی محمدکاظم بیات کمک زیادی به من کردند. جالب است بدانید ما در این کار علاوه بر اعضای ساکن در روستا سراغ همسر دیگر «عبدالحسن» هم که خارج از روستا ساکن است، رفتیم و با او هم صحبت کردیم.»
چراغ جشنواره روشن است
این مستندساز جوان در پایان صحبت‌هایش با اشاره به بالا رفتن کیفیت نمایش آثار در جشنواره سینماحقیقت و استقبال بالاي علاقمندان از آثار اكراني، توصیه‌ای هم به دست‌اندرکاران برگزاری این رویداد دارد و می‌گوید: «صندلی‌های پردیس سینمایی چارسو با توجه به تعداد مخاطبان گاهي جوابگو نيست. امسال و با توجه به افزایش کیفیت نمایش، مخاطبان زیادی در جشنواره حضور پیدا کردند که امیدوارم مسئولان تدبیری اندیشیده باشند تا مشکل کمبود جا رفع شود.»
* گفتگو از: زهرا عباسی

بازگشت