1395-09-18

گفتگو با علیرضا قاسم‌خان درباره‌ی کارگاه‌های پژوهشی جشنواره سینماحقیقت نیازهای تازه، کارگاه‌های تازه

علیرضا قاسم‌خان معاون پژوهشی مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی، از فعالیت‌های این مرکز، انتشار چهار جلد کتاب جدید و کارگاه‌های آموزشی تخصصی جشنواره دهم سینماحقیقت می‌گوید.
 برگزاری کارگاه‌های آموزشی به یکی از بخش‌های پرطرفدار جشنواره سینماحقیقت تبدیل شده است، دلیل این استقبال را چه می‌دانید؟
 علت این‌که جوانان و فیلمسازان به دنبال شرکت در کارگاه‌های آموزشی جشنواره حقیقت هستند، به دلیل رویکرد ما در چند سال گذشته است؛ رویکردی که در آن به سینمای مستند از منظر کاری تحقیقاتی و آکادمیک با بن‌مایه‌های فرهنگی و انطباقش با فرهنگ خودی  نگاه می‌شود. دوره‌ای را می‌توانیم تصور کنیم که کارگاه پژوهشی و تحقیقاتی در جشنواره برگزار شده است و برای آن از استادهایی دعوت شده و آن‌ها هم الحق حق مطلب را به جا آورده‌اند، اما توجهی خاص طی چهار سال گذشته نسبت به کارگاه داشتیم و سعی کردیم با توجه به دانش روز و نیازهایی که سینمای مستند ایران -به خصوص نسل جوان‌تری که پا به این عرصه می‌گذارند- دارد، برنامه‌های تازه‌تری را ارایه کنیم. فکر می‌کنم اگر استقبالی وجود دارد، بیشتر به دلیل همین رویکرد است که در جشنواره لحاظ شده است.
* امسال جشنواره میزبان ۴۴ مهمان خارجی است. از این میان چند نفر آن‌ها به عنوان مدرس انتخاب شده‌اند؟
 سه نفر از آن‌ها تدریس خواهند کرد که البته این سه نفر ضمن این‌که در کارگاه‌های ما شرکت می‌کنند، برنامه‌های دیگری هم دارند، مثلا ممکن است در بخش بین‌الملل داور باشند یا آمده‌اند درباره بازاریابی فیلم مستند و نحوه معرفی فیلم مستند و کارهای دیگری که شبکه مستند اروپا انجام می‌دهد، سخنرانی کنند.
برای انتخاب مدرس‌ کارگاه‌ها معمولا چه نکاتی را در نظر دارید؟ از این جهت که تنوع در نگاه مدرس‌ها باشد.
نخستین نکته‌ای که در نظر می‌گیریم، نوع موضوع مدنظر ما برای طرح در جشنواره است، مثلا درباره هایبریدی که یکی از انواع سینمای مستند است که به‌تازگی در معرض توجه بیشتر مستندسازان قرار گرفته است. در روند کار ما، هم به استادان پیشنهاد می‌دهیم و هم پیشنهادات آن‌ها را می‌گیریم. گاهی اوقات استادان مطالب و نظرات تازه‌تری دارند. گاهی اوقات هم ما با توجه به اتفاقات و رویکردهای یک‌ساله گذشته که جمع‌بندی کردیم این کارگاه‌ها را طراحی و برنامه‌ریزی می‌کنیم. این نیست که ما بدون ارزیابی و توجه به بنیه علمی، کاری را انجام دهیم. در تمام طول سال برای جشنواره حقیقت برنامه‌ریزی می‌کنیم. این برنامه‌ریزی‌ها در مدت جشنواره دیده می‌شود. روش ما ارایه پیشنهاد و گرفتن پیشنهاد برای بررسی و برنامه‌ریزی کارگاه است. قدر مسلم تجربه فیلمسازی، دانشگاهی و علمی مهم‌ترین ویژگی‌ها در انتخاب مدرس کارگاه‌ها هستند. با این رویکرد، تنوع نیز در آموزش‌ها  مشهود است. در کنار این‌که سعی کردیم مطالب‌مان نو و تازه باشد، بعضی از مطالب ما خواهان بیشتری دارد، مثلا کارگاه ای‌دی‌ام که معرفی فیلم به کمپانی‌هاست بیشتر مورد توجه مستندسازان است و از این طریق بازاریاب‌های جدیدی را پیدا می‌کنند یا آموزش می‌بینند که چگونه ایده خود را با کمپانی‌ها و کسانی که در دیگر نقاط جهان کار می‌کنند، در میان بگذارند. از این موارد چون استقبال بیشتری شده، ما آن را تداوم بخشیدیم، اما در مورد بخش‌های دیگر سعی کردیم مطالب تکراری نباشد و در عین حال از  استادان، فیلمسازان و پیشکسوتان ارزنده ایرانی و خارجی در این کارگاه‌ها بهره ببریم. باید به این نکته توجه کنیم خارجی‌هایی که به این کارگاه ها می‌آیند و مهمان ما هستند، بعد از مدت‌ها بررسی به دلیل سوابق علمی و نوع تجربه‌ای که دارند، دعوت می شوند، ولی بعضی وقت‌ها اتفاق می‌افتد که سفر آن‌ها لغو شود که دلایلش می‌تواند هم شخصی باشد و هم دلایل علمی و آکادمیک داشته باشد. ما معمولا از سه ماه قبل استادان را دعوت می‌کنیم، ممکن است به دلیل مسایل شخصی و خانوادگی گاهی‌اوقات برنامه‌ریزی‌های ما را جابه‌جا کنند که این در همه برنامه‌های زنده در جشنواره‌ها اتفاق می‌افتد.
* از میان مدرسان ایرانی، افرد حاضر در سینمای مستند چقدر از حضور در این کارگاه‌ها و تدریس در آن استقبال می‌کنند؟
طی چند سالی که من در این زمینه مسئولیت داشتم و از قبل مدرسان ایرانی با توجه به دانشی که دارند، همیشه استقبال کرده‌اند، اما این‌که با برنامه‌ریزی‌های ما هماهنگ باشند، یک مقدار کار را متفاوت می‌کند. دوستانی که در دانشگاه‌های ایران تدریس می‌کنند، به خاطر زمان‌بندی ممکن است نتوانند در کارگاه‌های ما شرکت کنند، اما همیشه تدریس استادان ایرانی در کارگاه‌ها مورد استقبال ما بوده است. از طرف دیگر، ما همیشه نظرات آن‌ها را به عنوان پیشکسوتان و کادر علمی مورد توجه قرار داده‌ایم.
* شما به جنبه پژوهشی کارگاه‌ها اشاره کردید. مبانی تکنیکی هم در این کارگاه‌ها آموزش داده می‌شود؟
ما تلاش کردیم با توجه به زمان کوتاهی که در جشنواره در اختیار داریم، هم موارد تکنیکی را اعم از تصویربرداری و تدوین مدنظر قرار دهیم و هم درباره مسایل نظری گفت‌وگو کنیم. نکته‌ای که وجود دارد این است که این کارگاه‌ها بیش از آن‌که نتیجه عملی دهد، درس‌گفتار هستند و این درس‌گفتارها از نظر ما خیلی ارزش دارد. اقدام دیگری که ما از چند سال پیش انجام دادیم این است که همه این کارگاه ها را ضبط و بعد از آماده‌سازی به عنوان درس‌گفتار از طریق مالتی‌مدیا منتشر کرده و فکر می‌کنیم اگر استادی از یک کشور دور آمده و درسی را ارایه داده، ممکن است خیلی علاقه‌مندان دیگری باشند که نتوانسته باشند در کارگاه‌ها شرکت کنند. ما این‌ها را آماده می‌کنیم و در اختیار علاقه‌مندان قرار می‌دهیم. کما این‌که ما برای همه دفاتر انجمن سینمای جوان این مواد آموزشی را می‌فرستیم تا بتوانند در شهرستان‌های مختلف از آن استفاده کنند. برای جشنواره‌های مختلف و دانشجوها هم این محصولات آموزشی را ارایه کرده‌ایم.
* هیچ ارزیابی از نتیجه برگزاری کارگاه‌ها و میزان دریافت هنرجوها صورت می‌گیرد؟
ارزیابی ما دو گونه است. یک ارزیابی علمی داریم برای رسیدن به این نکته که استادی که دعوت کرده‌ایم چگونه درس موردنظر را ارایه داده است و از طرف دیگر، یک ارزیابی محتوایی هم داریم به این ترتیب که از دانشجویان سوال می‌کنیم این کارگاه چقدر مفید بوده و استاد تا چه حد توانسته مفاهیم را منتقل و با استفاده از نمایش فیلم و دیگر مالتی‌مدیاها به درک و فهم این موضوع کمک کند. این ارزیابی همیشه وجود داشته است و در سال‌های آینده هم وجود خواهد داشت.
* کسانی که در کارگاه‌ها شرکت می‌کنند، از میان ثبت‌نام‌کنندگان انتخاب می‌شوند؟
امسال و همچنین سال‌های پیش ما محدودیتی در زمینه جا داریم. شاید در کشور ما و در جشنواره‌های دیگر رسم نیست که ثبت‌نام کنند و در کلاس را باز می‌گذارند و هرکس می‌خواهد به کلاس می‌رود، اما من تصورم بر این است که برای داشتن یک کارگاه مفید و آموزش درست، مجموعه علمی باید دارای نظم و ترتیب باشد. حدود ۱۰۰ تا ۱۵۰ و گاهی ۲۰۰ نفر متقاضی شرکت در این کارگاه‌ها را داریم. از میان همه این دوستان فقط می‌توانیم به ۱۰۰ نفر پاسخ دهیم. از این جهت معیارهایی را که در مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی برای شرکت در این کارگاه ها در نظر گرفته شده این است که نزدیک‌ترین افرادی که با سینمای مستند کار می‌کنند اعم از دانشجویان سینما و مستندسازانی که کار می‌کنند و آموزش آنها لازم است، آموزش ببینند. علاقه‌مندانی از رشته‌های دیگر هم داریم. قاعده اش این است که آن‌ها در درجه دوم قرار بگیرند، اما هیچ تمایزی به معنای این‌که چه کسانی بیایند یا نیایند، در دستور کار ما نیست. مساله ما فقط نداشتن جا و در عین حال رویکرد به افرادی است که کارشان مستقیما با سینمای مستند است.
* چه کتاب‌هایی امسال همزمان با جشنواره به چاپ میرسند یا ارایه می‌شوند؟
امسال ما در جشنواره مطابق هر سال چهار کتاب را معرفی می‌کنیم و سال دیگر هم این کار را خواهیم کرد. ما در طول سال هم کتاب‌هایی را منتشر کرده‌ایم. نشانه‌شناسی در سینمای دفاع مقدس کتاب مربوط به کارگاه‌های سینمای انیمیشن و کتاب مجموعه مقالات سینمای انیمیشن.
* و نکته‌ای اگر ناگفته مانده است، بفرمایید.
آموزش چیزی نیست که مختص جشنواره باشد. ما از فرصت کنار هم قرار گرفتن مستندسازان استفاده می‌کنیم تا برخی از مفاهیم فرهنگی و هنری در حوزه سینمای مستند را با هم در میان بگذاریم. گفت‌وگو و در میان گذاشتن مفاهیم در شکل و قالب این کارگاه‌های آموزشی صورت می‌گیرد. امیدوارم کارگاه‌هایی که در جهت گسترش سینمای مستند است، بیشتر برگزار شود و در طول سال هم بتوانیم این کارگاه‌ها را در برنامه‌های مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی بیش از پیش قرار دهیم که این امر اتفاق خواهد افتاد. ما در طول امسال دو کارگاه برگزار کردیم و سال آینده هم چند کارگاه قبل از جشنواره سینماحقیقت برگزار خواهد شد.
* گفتگو از: ليلا عليپور

بازگشت