91/02/16

مصطفی آل احمد: به شخصیت «جلال آل احمد» در فیلم «نویسنده بودن» وفادار بودم

کارگردان فیلم مستند نویسنده بودن گفت: به شخصیت جلال آل احمد در فیلم مستند «نویسنده بودن» که با مضمون زندگی این نویسنده فقید کشور تولید شده وفادار بودم.

به گزارش روابط عمومی مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی، مصطفی آل احمد در جلسه نقد و بررسی فیلم مستند «نویسنده بودن» گفت: برای من، جلال آل احمد به لحاظ اجتماعی و سیاسی شخصیتی اثر گذار بوده است و  همواره دوست داشتم تا این نویسنده را نقد کنم.

وی افزود: در آغاز کار، به دنبال این بودم که نگاهی انتقادی به جلال آل احمد داشته باشم، اما در نهایت و پس از ساخت این اثر مستند و بررسی مصاحبه ها به این نتیجه رسیدم این جریان روشنفکری بوده که ثبات نداشته و جلال به دلیل پویایی اندیشه، در یک گروه خاص فکری و سیاسی نمانده و به اصطلاح از این شاخه به آن شاخه پریده است.

آل احمد در ادامه یادآور شد: تلاش من بر این بود که این نگاه انتقادی در فیلم «نویسنده بودن» اثر نداشته باشد و مخاطب بر پایه صحبت های سوژه های فیلم به قضاوت بنشیند.

وی توضیح داد: آل احمد شخصیتی نُو و پویا و تفکری ترکیبی از غرب و شرق داشت که این تفکرات در پیوند با جامعه ایران در نگاه این نویسنده متبلور می شود.

این کارگردان سینمای مستند گفت: برای ساخت مستند نویسنده بودن می خواستم با سیمین دانشور مصاحبه کنم، اما او معتقد بود که جلال متعلق به سیمین است و شخص دیگری حق ندارد به او بپردازد! از اینرو به دلیل بغضی که سیمین نسبت به جلال داشت و از سوی دیگر بیماری این نویسنده، اصراری به حضور سیمین در این مستند نداشتم. هر چند که فصل اول این مستند، شخصیت سیمین دانشور و آثار وی را به عنوان اولین زن نویسنده ایران به تصویر درمی آورد.

وی با یادآوری اینکه جامعه ما به قدری درگیری داشته که نخبگانش را از یاد برده است تاکید کرد: از آنچه این اثر را به سمت به اصطلاح آوانگارد شدن ببرد، پرهیز کردم و به شخصیت جلال وفادار بودم؛ اما هنوز معتقدم جا دارد از شخصیت این نویسنده کشور با دیدگاههای مختلف، آثار مستند بسیاری خلق شود.

کارگردان مستند نویسنده بودن درباره حذف صدای ناصر طهماسب از این فیلم و گنجاندن صدای ناآشنا برای نریشن‏ها هم گفت: صدای طهماسب برای مخاطب آشنا بود، از اینرو تلاش کردیم با استفاده از صدایی ناآشنا، به مخاطب اینگونه القا کنیم که این صدای آل احمد است که در فیلم شنیده می شود.

امیر پوریا: نویسنده بودن ابهامی ندارد

امیر پوریا منتقد حاضر در این نشست نقد و بررسی نیز گفت: در دوره ای، آثار مستند از منظر ساختار تقسیم بندی می شدند و به عنوان نمونه بسیاری از فیلمسازان در تولید آثار سینمایی مستند، به سراغ موارد آرشیوی و عده‏ای نیز به سراغ تهیه گزارش عینی می رفتند.

ابن نویسنده سینما توضیح داد: معتقدم مستند موضوعی اصول و الگوی واحدی ندارد و هر کارگردان می تواند در ساخت مستند پرتره ساختار و لحن متفاوت داشته باشد؛ هر چند که در ساخت مستند جلال، با توجه به شخصیت آل احمد که به میزانی شوخی گزنده دارد، انتظار داریم که هر از چندگاهی هم بخندیم!

پوریا تصریح کرد: از جمله مواردی که به رویکرد مستند پرتره اشاره دارد، مواردی پیرامون شخصیت فیلم است که توسط خود او طی می شود که در این مستند، در مقطع ازدواج جلال و سیمین که هر دو از شخصیت های ادبی هستند، این امر دیده می شود.

وی یادآور شد: بخش با ارزش دیگری از این مستند، میزان استفاده از تصاویر آرشیوی با کیفیت از مراسم خاکسپاری جلال آل احمد بود که برای مخاطب جذاب است.

این منتقد سینما اضافه کرد: یکی دیگر از شاخص های این مستند این است که فیلم از هیچگونه ابهام، تضاد و پارادکسی فرار نکرده و همه این مسائل را به تصویر می کشد.

پوریا گفت: مسائل روزمره ای که در زندگی مردم عادی دیده می شود، در زندگی جلال آل احمد به عنوان یکی از شاخص‏ترین افراد فرهنگی کشورمان به تصویر کشیده شده است که این امر اتفاق خوبی برای فیلم «نویسنده بودن» محسوب می شود.

وی ادامه داد: همچنین این فیلم از اختلاف تاریخی شمس آل احمد و سیمین دانشور نکات ظریفی را نمایان می کند.

این منتقد سینما یادآور شد: غیبت سیمین دانشور در فیلم «نویسنده بودن» به عنوان همسر جلال آل احمد می توانست به شکل مرموز و جادویی در زیر فیلم وجود داشته باشد و بجای اینکه در فیلم بگوییم سیمین در فیلم نیست، در فیلم نشان دهیم که عدم حضور این نویسنده، به مفهومی خاص اشاره دارد.

پوریا تاکید کرد: لذت ساخت مستند پرتره این است که نکاتی را فیلمساز کشف کند و آنرا به دیگران ارائه دهد که این اتفاق در «نویسنده بودن» رخ داده است.

به گفته این منتقد سینما، فیلم در بخش هایی دچار تکرار می شود که این، یکی از نقاط ضعف آن محسوب می شود.

پوریا در پایان گفت: روایتگری این اثر مستند موجب شده تا تعادل در بخش های مختلف آن حفظ شود، اما لحن راوی نمی گذارد که ما یادمان بماند که این لحن جلال است.

محمد تقی فهیم از دیگر منتقدان سینمای ایران نیز در این نشست گفت: ما با شخصیتی روبرو هستیم که مخالفان و موافقان بسیاری در بدنه جریان روشنفکری دارد و این سوژه با این همه پیچیدگی، کار را برای فیلمساز دشوار می‏کند.

وی یادآور شد: در میان طیف افرادی که درباره جلال آل احمد در این اثر صحبت می کنند، جای بسیجی ها و حزب اللهی‏ها خالی است.

این منتقد سینما گفت: جلال از صادق هدایت و بزرگ علوی تاثیر می گیرد اما بعد از مدتی خلاف این موج حرکت می کند که به این موضوع هم پرداخته نشده است.

در انتهای این مراسم، با اهدای لوح تقدیر و هدیه نقدی، از دست اندرکاران فیلم نویسنده بودن تقدیر شد.

 

روابط عمومی مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی


بازگشت