«آگیرا» در ویترین فجر/ مستندی درباره هویت ربوده شده
کارگردان مستند «آگیرا» که پس از نمایش در جشنواره «سینماحقیقت» امسال در جشنواره فیلم فجر نیز حضور دارد، معتقد است نمایش مستند در ویترین بزرگتری مانند فجر، هرچند در سایه سینمای داستانی قرار میگیرد اما میتواند فرصتی برای دیدهشدن، ایجاد گفتگو و جلب توجه مخاطبان اثرگذار باشد.
به گزارش روابط عمومی مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی، محمدصادقی اسماعیلی مستندساز، فیلمساز و نویسنده در گفتگو با خبرنگار یکتا هنر در توضیح موضوع مستند «آگیرا» گفت: قصه این فیلم در حاشیه شهر کرمان شکل میگیرد و درباره پسری به نام علی است که در همان روز تولد، از یکی از بیمارستانهای این شهر ربوده میشود. علی سالها با افرادی زندگی کرده که خود را خانوادهاش معرفی میکردند، اما در حدود ۲۰ سالگی متوجه میشود این افراد در واقع ربایندگان او بودهاند و از همین نقطه، مسئله هویت به مهمترین دغدغه و محور زندگیاش تبدیل میشود.
وی با اشاره به روند شکلگیری فیلم توضیح داد: فرآیند پژوهش و فیلمبرداری «آگیرا» از سال ۱۳۹۹ آغاز شد و نزدیک به پنج سال به طول انجامید. از همان ابتدا تلاش کردیم خیلی زود وارد زندگی سوژه شویم و این مسیر را بهصورت پیوسته و بلندمدت دنبال کنیم تا جستوجوی علی برای یافتن نشانهای از هویت واقعیاش، در دل زمان و تحولات زندگیاش روایت شود. کلیت درام فیلم بر تلاش انسانی یک فرد برای بازشناسی خود، گذشتهاش و جایگاهش در جامعه استوار است.
این مستندساز درباره چالشهای مسیر تولید اثر گفت: یکی از مهمترین چالشهای ما، وضعیت روحی و روانی سوژه بود. علی در شرایطی بهشدت پرتنش قرار داشت و فشارهای روانی ناشی از بیهویتی، باعث میشد در مقاطعی از وضعیت عادی خارج شود. در سینمای مستند اجتماعی، فیلمساز همواره با این مسئله مواجه است که تا چه حد میتواند به لایههای مختلف روانی، اجتماعی و زیستی سوژه نزدیک شود و این توازن، کار بسیار دشواری است.
اسماعیلی با اشاره به پیچیدگی حقوقی پرونده علی اظهار کرد: این پرونده وارد دستگاه قضایی شد و روند آن بسیار حساس و چندلایه بود. حمایت و همراهی دستگاه قضایی استان کرمان، نقش بسیار مهمی در امکان ادامه مسیر پژوهش و ساخت فیلم داشت. اگر این همکاری و همراهی وجود نداشت، عملاً امکان ساخت «آگیرا» فراهم نمیشد و این حمایت، از نظر من شایسته توجه و قدردانی است.
کارگردان مستند «گیسلو» درباره بازخوردهای نمایش فیلم در جشنواره «سینماحقیقت» گفت: «آگیرا» یکی از پرمخاطبترین فیلمهای جشنواره بود و واکنش تماشاگران نشان داد مخاطب مستند اجتماعی، مخاطبی فعال، هوشمند و درگیر است. بسیاری از مخاطبان با شخصیت اصلی فیلم ارتباط عمیقی برقرار کرده بودند و این امر دیدگی، برای من بهعنوان فیلمساز بسیار ارزشمند بود.
این کارگردان با تأکید بر اهمیت روایت سینمایی در مستند افزود: هرچه مؤلفههای سینماتوگرافیک و دراماتیک در مستند تقویت شود، امکان ارتباط تنگاتنگ با مخاطب نیز افزایش مییابد. مخاطب امروز سینمای مستند، مخاطبی صرفاً منفعل نیست، بلکه فعالانه با فیلم ارتباط برقرار میکند و درگیر لایههای زیرمتنی اثر میشود.
این نویسنده با اشاره به محدودیتهای ساختاری نمایش مستند در ایران گفت: مستندسازان معمولاً با محدودیت جدی در ویترین نمایش آثار خود مواجه هستند و مخاطب مستند، در مقایسه با سینمای داستانی، بسیار محدودتر است. حتی در جشنوارههایی مانند «سینماحقیقت» نیز تعداد مخاطبان در مقیاس اجتماعی گسترده نیست و این مسئله باعث میشود مستند از ابتدا در موقعیتی نابرابر قرار گیرد.
وی درباره حضور «آگیرا» در جشنواره فیلم فجر اظهار کرد: جشنواره فجر اساساً ویترینی برای سینمای داستانی یکسال سینمای ایران است و این موضوع برای مستندسازان پذیرفته شده است. با این حال، همین امکان نمایش در یک قاب بزرگتر میتواند فرصتی برای آشنایی مخاطبان جدید با سینمای مستند فراهم کند. مسئله اصلی برای من، کیفیت توجه به مستند است، نه صرفاً حضور نمادین آن.
این مستندساز با اشاره به تجربه جشنوارههای معتبر جهانی افزود: در بسیاری از فستیوالهای بینالمللی، سینمای مستند بهعنوان سینمایی جسور، پیشرو و آوانگارد شناخته میشود و در تقابل با سینمای داستانی قرار نمیگیرد. انیمیشن، مستند و فیلم داستانی همگی میتوانند در یک سطح بهعنوان سینما ارزشگذاری شوند و آنچه اهمیت دارد، قدرت روایت و تأثیرگذاری اثر است.
وی درباره پیشبینی بازخورد مخاطبان جشنواره فجر نسبت به «آگیرا» گفت: این فیلم ساختار دراماتیک روشنی دارد و میتواند حتی برای مخاطبانی که به قصد سرگرمی وارد سالن میشوند، جذاب باشد. همذاتپنداری با شخصیتها، دنبال کردن یک روایت واقعی و مواجهه با مسائل اجتماعی ملموس، از ویژگیهای ذاتی مستند است که میتواند مخاطب را تا پایان با خود همراه کند.
اسماعیلی در پایان تأکید کرد: سینمای مستند، حتی اگر مخاطب محدودتری داشته باشد، میتواند در همان مقیاس نیز اثرگذار باشد. امیدوارم افزایش امکان نمایش و گفتوگو درباره مستندها، بهتدریج به تقویت باورپذیری مخاطب و جایگاه اجتماعی این گونه سینمایی منجر شود، چرا که مستند، بیش از هر چیز، تلاشی برای گفتگو با جامعه و بازتاب واقعیت انسانی است.
منبع: یکتاهنر
