«فراموششده»، روایت بحران زیستمحیطی هورالعظیم در دو سوی مرز
جلیل اکبریصحت، تهیهکننده مستند «فراموششده»، با اشاره به تمرکز این اثر بر وضعیت بحرانی تالاب هورالعظیم گفت: این مستند با نگاهی پژوهشمحور، به بررسی دلایل خشکی بخشهای وسیعی از این تالاب فرامرزی در جنوب ایران و عراق میپردازد.
به گزارش روابطعمومی مرکزگسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی، جلیل اکبریصحت، تهیهکننده مستند «فراموششده» درباره موضوع این مستند گفت: مستند «هورالعظیم» یا مستند «فراموششده» به بررسی وضعیت زیستمحیطی تالاب هورالعظیم میپردازد؛ تالابی فرامرزی که در جنوب ایران و عراق واقع شده و یکی از مهمترین و منحصربهفردترین زیستبومهای منطقه بینالنهرین بهشمار میرود. این پهنه آبی، علاوه بر ارزشهای اکولوژیک، بخشی از کهنترین خاستگاههای تمدنی بشر محسوب میشود و نقش مهمی در حیات اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی ساکنان پیرامون خود داشته است.
این تهیهکننده سینما ادامه داد: این مستند با تمرکز بر خشکی بخشهای وسیعی از هورالعظیم در دو سوی مرز، تلاش میکند دلایل شکلگیری این بحران را در سطوح مختلف مورد بررسی قرار دهد؛ از تصمیمگیریهای مدیریتی و پروژههای توسعهای گرفته تا سیاستهای منطقهای و فرامنطقهای مؤثر بر منابع آب. در همین راستا، فیلم به سراغ کنشگران، کارشناسان، مسئولان و ذینفعان مختلف در ایران، عراق و سایر کشورهایی میرود که بهطور مستقیم یا غیرمستقیم در سرنوشت این تالاب نقش دارند.
اکبریصحبت درباره سوژه این مستند گفت: پرسش محوری مستند این است که برای بقای هورالعظیم بهعنوان یک میراث مشترک بشری چه باید کرد و چگونه میتوان میان منافع متعارض، نیازهای توسعهای و ضرورتهای زیستمحیطی توازن برقرار کرد. مستند «فراموششده» با آگاهی از پیچیدگیهای سیاسی و امنیتی مسئله آب در خاورمیانه، ناگزیر به این واقعیت توجه دارد که آب در این منطقه صرفاً یک مسئله طبیعی یا فنی نیست، بلکه موضوعی عمیقاً سیاسی، راهبردی و گاه امنیتی است. از همین رو، روایت مستند نیز از این منظر شکل میگیرد.
تهیهکننده فیلم «لولی» افزود: این فیلم در عین حال از داوری مستقیم و تعیین سهم تقصیر هر یک از طرفها بر اساس آمار و دادههای رسمی پرهیز میکند. رویکرد مستند نه صدور حکم، بلکه ایجاد زمینهای برای گفتوگو است. هورالعظیم در این روایت به میز مشترکی تبدیل میشود که همه طرفها یعنی دولتها، مدیران، کارشناسان و جوامع محلی به گفتوگو درباره سرنوشت آن دعوت میشوند.
تهیهکننده فیلم «عروسک» توضیح داد: یکی از محورهای مهم مستند، تأکید بر مسئولیت فردی و جمعی انسانها در قبال محیط زیست است. فیلم میکوشد ذهن مخاطب را به این باور نزدیک کند که حفاظت از محیط پیرامون، مسئولیتی همگانی است و هیچ فرد یا نهادی نمیتواند خود را از این مسئولیت کنار بکشد. در کنار این نگاه، نقش دولتها و نظامهای مدیریتی خرد و کلان نیز بهعنوان بازیگران مؤثر و در مواردی مقصر در شکلگیری وضعیت کنونی تالاب، بهطور ضمنی و تحلیلی مورد توجه قرار میگیرد.
اکبریصحت درباره روند تولید این مستند تشریح کرد: روند شکلگیری این مستند حاصل درگیری ذهنی و پژوهشی چندساله کارگردان با مسئله هورالعظیم است. در مرحله تولید، گروه سازنده از ابتدای سال بهصورت پیگیر وارد فرآیند اجرایی شدند و با فراهمسازی مقدمات تحقیق، تصویربرداری و گفتوگو، تلاش کردند روایت جامعی از این بحران ارائه دهند. در این مسیر، هماهنگی با نهادهای ذیربط و ذینفعان مختلف در ایران و عراق از مهمترین و در عین حال دشوارترین چالشهای پروژه بوده است.
وی درباره چالش های تولید این مستند گفت: پیچیدگیهای مرزی، حساسیتهای سیاسی، ملاحظات امنیتی و ماهیت مناقشهبرانگیز مسئله آب در خاورمیانه، تولید این مستند را با دشواریهای فراوانی همراه کرده است. با این حال، گروه سازنده کوشید که با حفظ رویکرد پژوهشمحور و گفتوگومدار، تصویری چندلایه و واقعگرایانه از وضعیت هورالعظیم ارائه دهد.
این تهیهکننده در پایان گفت: مستند «فراموششده» در نهایت تلاشی است برای بازگرداندن این تالاب به مرکز توجه افکار عمومی؛ نه صرفاً بهعنوان یک بحران زیستمحیطی، بلکه بهمثابه مسئلهای انسانی، تمدنی و مشترک که سرنوشت آن به تصمیمها، کنشها و مسئولیتپذیری امروز ما گره خورده است.