حضور در میدان مهم است/ مستندسازی در بحران شکیبایی میخواهد
سارا طالبیان، کارگردان مستند «برای کیان»، با بیان آنکه هرکسی بتواند در شرایط بحران، فارغ از جنسیت، دوربین به دست بگیرد و واقعیتها را ثبت کند، کار ارزشمندی کرده است.
به گزارش روابط عمومی مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی؛ سارا طالبیان، مستندساز، با اشاره به پیچیدگی مستندسازی در شرایط بحران، درباره ضرورت این کار در چنین وضعیت حساسی گفت: مستندسازی در شرایط بحران واقعاً کار دشواری است. اساساً در چنین وضعیتهایی بیرون رفتن با دوربین در سطح شهر و ثبت وقایع کار سادهای نیست؛ شرایط عمومی جامعه، وضعیت امنیتی و حساسیتها باعث میشود همهچیز پیچیدهتر شود. البته من خودم تجربه انجام چنین کارهایی را داشتهام، اما طبیعی است که این روند زمانبر و دشوار باشد. با این حال، جنگ و بحرانها نیز بخشی از تاریخ کشور ما هستند. ما در یک سال گذشته درگیر دومین جنگ شدهایم و پیش از آن هم اتفاقات و بحرانهای دیگری را پشت سر گذاشتهایم. اگر دوربین مستند این وقایع را ثبت نکند، چندین سال دیگر نسلهای بعدی چگونه خواهند فهمید چه اتفاقی افتاده است؟ چگونه خواهند دانست که در این مقطع از تاریخ، مثلاً بر سر شهری مانند میناب چه آمده یا در شهری مثل کنارک چابهار چه رخ داده است؟بیمارستانهایی که تخریب شدهاند، مدارسی که آسیب دیدهاند و دانشآموزانی که جان خود را از دست دادهاند؛ اگر اینها ثبت نشود، آیندگان از چه طریقی باید از این واقعیتها آگاه شوند؟
کارگردان «برای کیان» صبر را اصل مهمی در مستندسازی در حوزه بحران دانست و افزود: فیلمسازی در حوزه جنگ و بحران صبوری بسیار خاصی میطلبد. مثلاً زمانی که برای فیلم «برای کیان» با برخی خانوادهها مصاحبه میگرفتم، چندین بار پیش میآمد که خانوادهها ابتدا مانع میشدند. واکنش آنان طبیعی است؛ آنها در شرایط سختی قرار دارند. بنابراین مستندساز باید صبر و استراتژی مشخصی داشته باشد تا بتواند اعتماد خانوادهها را جلب کند و درباره سوژهها کار کند. در همین چند روز اخیر هم با برخی از همکارانمان که با مجوز در حال فیلمبرداری بودند صحبت میکردیم. بیشتر آنها میگفتند شرایط بسیار پیچیده شده و برای کار کردن باید صبوری و حساسیت بیشتری به خرج داد. باید اعتماد افراد را جلب کرد و با دقت و احتیاط جلو رفت تا بتوان در نهایت بخشی از این واقعیتها را ثبت کرد.
طالبیان حضور زن و مرد مستندسازی را که در شرایط بحران میتوانند واقعیتها را ثبت و ضبط کنند، ارزشمند شمرد و بیان کرد: در چنین شرایطی هر کسی که بتواند، فارغ از جنسیت، دوربین به دست بگیرد و این واقعیتهای تلخ را ثبت کند، کار ارزشمندی انجام داده است. البته بعضی سوژهها ممکن است اقتضائات خاصی داشته باشند. برای مثال، سوژهای که خانم ماریا ماوتی در«نامش زن» درباره بهزیستی کار کرده بود، طبیعتاً فضایی داشت که حضور یک فیلمساز زن مناسبتر بود. اما برخی سوژهها هم هستند که تفاوتی نمیکند چه کسی آن را دنبال کند؛ مثلا سوژهای که من روی آن کار میکردم(برای کیان)، یک فیلمساز مرد هم میتوانست همان کار را انجام دهد. بنابراین این موضوع تا حد زیادی به نوع سوژه بستگی دارد.
همچنین اضافه کرد: نکته دیگری هم وجود دارد و آن مواجهه با خانوادههای داغدار است. وقتی خانوادهای در سوگ عزیزان خود است، طبیعتاً نزدیک شدن به آنها برای ثبت روایت کار سادهای نیست و ممکن است با واکنشهای احساسی یا مقاومت روبهرو شود. در چنین شرایطی باید بسیار با ملاحظه و احتیاط عمل کرد. گاهی هم بهتر است به سراغ سوژههایی رفت که فشار کمتری بر افراد وارد میکند؛ مثلاً ثبت وضعیت یک ساختمان تخریبشده یا فضاهای شهری آسیبدیده. مردم در این شرایط خودشان با مشکلات زیادی درگیر هستند و نباید با اصرار بیش از حد آنها را درگیر فرایند فیلمبرداری کرد. مستندساز باید تا جایی که امکان دارد با کمترین مزاحمت و بیشترین ملاحظه کار خود را انجام دهد و واقعیتها را ثبت کند.
