لنز دوربین مستندساز با زاویه باز، جنگ را ببیند

به گزارش روابط عمومی مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی، فرشاد اکتسابی درباره ایفای نقش مسوولانه هر قشری از جامعه در وضعیت جنگ دربرابر کشور و خدمت به مردم، گفت: در شرایط بحرانی، وقتی بسیاری از بخش‌ها و مشاغل ممکن است تعطیل شوند، گروه‌هایی مثل آتش‌نشان‌ها، امدادگران و نیروهای بیمارستانی تازه شروع به کار می‌کنند. در عرصه‌ی هنر هم چنین وضعی وجود دارد؛ زمانی که همه چیز متوقف می‌شود، مستندسازان وارد میدان می‌شوند. درست مانند نیروهای امدادی و آتش‌نشانی، کار مستندسازها در بحران آغاز می‌شود. شاید تولید سریال‌ها یا فیلم‌های سینمایی متوقف شود، اما اینجا جایی است که مستندسازان باید نقش خود را ایفا کنند و حمایت شوند. من دوستان زیادی را می‌شناسم که در همین وضعیت اقتصادی دشوار، با هزینه‌ی شخصی و بدون پشتیبانی مالی، در حال ساخت مستند هستند. آن‌ها تنها به خاطر حس مسئولیت نسبت به کشور، تاریخ و مردمشان دوربین به‌دست گرفته‌اند. طبیعی است که در چنین شرایطی نهادهای مربوطه باید نقش فعال‌تری داشته باشند؛ هم از نظر مالی و هم از نظر صدور مجوز و تسهیل فعالیت مستندسازان.

کارگردان «خط‌ القعر» با بیان آنکه امروز هر تصویری که ثبت می‌شود، سندی برای آینده خواهد بود، اظهار داشت: لازم است کمیته‌ای مخصوص مستندسازان تشکیل شود؛ متشکل از اساتید و افراد باتجربه در این حوزه، تا موضوعات را شناسایی کنند و میان مستندسازان تقسیم کار شود. امروز کشور درگیر رویدادی تاریخی است. هر تصویری که اکنون ثبت می‌شود، سندی است برای آیندگان. یک قرن بعد، این تصاویر بخش مهمی از حافظه‌ی تاریخی ملت خواهند بود، مثل تصاویر و فیلم‌هایی که از انقلاب ۵۷ یا جنگ هشت‌ساله دفاع مقدس در دست داریم. اگر آن فیلم‌برداران و عکاسان نبودند، بسیاری از آن لحظات برای ما ناشناخته می‌ماند. بنابراین، کار مستندسازان فراتر از فیلمسازی است؛ آن‌ها تاریخ را ثبت می‌کنند.

این پژوهشگر با اشاره به آنکه مستندساز، تنها به صحنه‌های جنگ در خیابان نگاه نمی‌کند و تأثیر جنگ در زندگی روزمره‌ی مردم هم بخشی از روایت اوست، افزود: درواقع بحران‌ها مانند جنگ و زلزله هر دو تلخ‌ هستند، اما وقتی چنین رویدادهایی رخ می‌دهند، هرکس در حوزه‌ی خود مسئولیتی دارد. پزشک در بیمارستان خدمت می‌کند، امدادگر از زیر آوار جان نجات می‌دهد، و مستندساز موظف است واقعیت را ثبت کند. مستندساز تنها به صحنه‌های جنگ در خیابان نگاه نمی‌کند؛ تاثیر جنگ در زندگی روزمره‌ی مردم هم بخشی از روایت اوست. مثلا قطع اینترنت در شرایطی که بسیاری از کسب و کارها در بستر اینترنت رونق داشتند و حالا دچار رکود شده‌اند و فشار معیشتی حاصل از آن، خود بخشی از تبعات جنگ است. جنگ فقط در صدای انفجار خلاصه نمی‌شود؛ بلکه در اضطراب خانواده‌ها، در چشم کودکان، و در تغییر سبک زندگی مردم نیز دیده می‌شود. لنز دوربین مستندساز باید زاویه‌ی باز داشته باشد تا همه‌ی این ابعاد را ببیند، نه فقط صحنه‌های تخریب و آوار.

کارگردان «چهار راه حوادث» ادامه داد: مستندساز باید تاریخ را بدون جانبداری، همان‌گونه که هست روایت کند. همان‌طور که برخی در بحران‌ها حماسه می‌آفرینند و به یاری هم‌وطنانشان می‌شتابند، برخی دیگر از فرصت سوءاستفاده می‌کنند. ثبت همه‌ی این واقعیت‌ها بخشی از مسئولیت مستندساز است. شهرت یا گمنامی در این میان اهمیتی ندارد. هرکس در جایگاه خود وظیفه دارد درست عمل کند. راننده، معلم، پزشک یا فیلمساز، همه باید شرایط را درک کنند و نقش خود را ایفا کنند.

اکتسابی روایت جنگ کنونی را هنوز در آغاز راه می‌داند و معقتد است برای قضاوت تاریخی زود است: در مقایسه با مستندهای قبلی، مثلا کاری مانند «خط القعر»، باید گفت روایت جنگ کنونی هنوز در آغاز راه است و برای قضاوت تاریخی زود است. همان‌طور که منتقد سینما قبل از پایان فیلم نظر نمی‌دهد، مستندساز هم باید اجازه دهد زمان بگذرد تا بتواند تحلیلی دقیق و بی‌طرفانه ارائه کند. در نهایت، مستندساز مسئول است که حقیقت را روایت کند، نه نظر شخصی خود را. روایت او باید مستند، دقیق و در خدمت تاریخ باشد. بنابراین مستندساز، درست در لحظه‌هایی باید کار خود را آغاز کند که کار دیگران متوقف شده است در بحران، جنگ، یا زلزله. وظیفه‌ی او ثبت تاریخ است، همان‌طور که هرکس در جایگاه خود مسئول است تا درک درستی از شرایط داشته باشد و وظیفه‌اش را انجام دهد.

منبع: خبرگزاری ایرنا