حمیدی‌ مقدم: فیلمساز باید برای تأمین بودجه و عرضه اثرش ریسک کند

به گزارش روابط عمومی مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی، محمد حمیدی‌مقدم، دبیر بیستمین جشنواره سینماحقیقت و مدیرعامل مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی، مهمان سیصد و سی و ششمین قسمت برنامه «نردبان» بود و درباره وضعیت تولید، تقسیم بودجه، عرضه فیلم‌های مستند و سیاست‌های بیستمین جشنواره سینماحقیقت صحبت کرد. این برنامه جمعه بیستم شهریورماه پخش شد.

سهم مستند از بودجه هنوز متعادل نیست

حمیدی‌مقدم درباره وضعیت تولید و بودجه‌های اختصاص‌یافته به سینمای مستند گفت: کسانی که در چندین دوره جشنواره سینماحقیقت حضور داشته‌اند، شاهد شرایط سینمای مستند در دولت‌های دوازدهم و سیزدهم و همچنین نوزدهمین دوره جشنواره در سال گذشته بوده‌اند. من به عنوان دبیر جشنواره، همواره یکی از مطالبات اصلی خود را در رأس وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و در گفت‌وگو با وزیر، افزایش سهم سینمای مستند از بودجه عنوان کرده‌ام. ما شاهد ناعدالتی در تقسیم بودجه هستیم و این مطالبه را پیگیری کرده‌ایم. بودجه تولید مستند در مرکز افزایش پیدا کرده، اما این میزان افزایش با توجه به وضعیت تورم و رشد قیمت‌ها نابرابر و نا متعادل بوده است.

دبیر بیستمین جشنواره سینماحقیقت ادامه داد: در سال‌های گذشته هم که اقتصاد در وضعیت متعادل‌تری قرار داشت، سینمای مستند و بودجه آن همواره در شرایطی ناهمگن و نامتعادل بوده است. از زمان شکل‌گیری سینمای مستند در ایران و جدایی آن از سینمای داستانی، این ناعدالتی وجود داشته و این مسئله تا حدی به درک سیاستمداران از سینمای مستند بازمی‌گردد. البته در سال‌های اخیر، درک مسئولان از سینمای مستند در حال بهتر شدن است.

مدیرعامل مرکز گسترش افزود: سطح برآورد و جایگاه سینمای مستند در کشور در یک ریتم قرار دارد و مرکز گسترش در وضعیت بالای این برآورد قرار دارد، اما به تنهایی نمی‌تواند این کار را انجام دهد. این ریتم باید در بخش‌های مختلف شکل بگیرد و نقطه اول و اصلی در این زمینه، تلویزیون است؛ چراکه ما همواره می‌گوییم تولد، جایگاه و نمایش مستند در تلویزیون است.

وی ادامه داد: در کشورهای توسعه‌یافته، مرکز و مأمن اصلی سینمای مستند، تلویزیون است. قیمت مستند در تلویزیون تعیین می‌شود، این آثار گسترش پیدا می‌کنند و بخش‌های دیگر هم می‌توانند به ارتقای آن کمک کنند. تحقق این مسئله نیازمند یک همگرایی عمومی در سطح ملی میان ارگان‌ها و نهادهای مختلف است. مرکز گسترش به تنهایی نمی‌تواند برای افزایش بودجه خود به کمیسیون فرهنگی برود؛ چراکه این مسئله ذیل بودجه مرکز در سازمان سینمایی تعریف می‌شود.

بودجه میان فیلمسازان بیشتری تقسیم شد

حمیدی‌مقدم درباره سیاست مرکز گسترش درخصوص تقسیم بودجه تولید فیلم‌های مستند گفت: مرکز گسترش با توجه به بزرگی زیست‌بوم سینمای مستند و تأثیرگذاری نهادهای مختلف، نقش مهمی در تولید فیلم دارد و با توجه به مأموریت‌های متعددی که برعهده دارد، بودجه کمتری نسبت به بسیاری از نهادهای دیگر دریافت می‌کند. مرکز گسترش وظیفه دارد در اشاعه زیبایی‌شناسی و ساختار سینمای مستند و انیمیشن و زنده نگه داشتن این گونه‌ها نقش داشته باشد.

دبیر بیستمین جشنواره سینماحقیقت ادامه داد: مرکز گسترش یک مرکز شتاب‌دهنده و توسعه‌دهنده ایده است. از نظر من و تیم مدیریتی، تقسیم بودجه میان تعداد بیشتری از مستندسازان اولویت بیشتری داشت تا اینکه ۱۰ فیلم فاخر را با بودجه‌های بالاتر تولید کنیم. هدف اصلی فعالیت مرکز را برندینگ تولید قرار ندادیم، بلکه تلاش کردیم بخشی از این زیست‌بوم را حفظ کنیم.

وی افزود: این روزها با وجود وضعیت بحرانی بودجه، مشغول تولید ۸۰ فیلم هستیم. مرکز گسترش هر سال برای حضور در جشنواره سینماحقیقت، به طور معمول ۴۰ تا ۵۰ فیلم آماده دارد. هدف ما این بوده که در کنار توجه به فیلمسازان مقیم تهران که عمدتاً شهرستانی هستند، به فیلمسازان دیگر شهرستان‌ها و استان‌ها هم توجه شود؛ حتی اگر از نظر فرم و زیبایی‌شناسی در سطح پایین‌تری نسبت به برخی فیلم‌های تولیدشده در تهران قرار داشته باشند.

حمیدی‌مقدم ادامه داد: تلاش کردیم این توازن را در تقسیم بودجه برقرار کنیم. برخی دوستان معتقد بودند مرکز گسترش محلی برای توجه به شهرستانی‌ها یا فیلمسازان دارای گرید دو و سه نیست و باید محل فعالیت حرفه‌ای‌ها باشد، اما ما در این مسیر قرار نگرفتیم و گرید یک و دو را در کنار یکدیگر قرار دادیم. ورود استعدادهای شگفت‌آور شهرستانی و استانی هم یکی از شاخصه‌های جشنواره سینماحقیقت است. ما با بودجه کمتر، امکان تولید را در اختیار این فیلمسازان قرار دادیم.

وی گفت: ما به دنبال تولید اثر برتر به عنوان یک هدف از پیش تعیین‌شده نیستیم، اما آثار برتر در همین مسیر شکل گرفته‌اند. بررسی چند سال جشنواره‌های داخلی و جشنواره سینماحقیقت، بر اساس خود اثر، نشان می‌دهد که بخشی از این فیلم‌ها شاخص، بخشی متوسط و تعدادی هم همچنان در ابتدای مسیر هستند.

فیلمساز باید برای عرضه اثرش تلاش کند

حمیدی‌مقدم درباره اقدامات مرکز گسترش برای عرضه فیلم‌های مستند گفت: بعد از کرونا، سیستم پیچینگ را در فرآیند پذیرش طرح در شورای مرکز راه‌اندازی کردیم که بعدها به کارگروه تبدیل شد و نتایج خوبی هم داشت. یکی از معضلات موجود، کم‌کاری خود مستندسازان است. مستندسازان عمدتاً برای جذب سرمایه ریسک نمی‌کنند، در حالی که فیلمسازان خارجی برای تأمین بودجه آثار خود در چندین جلسه پیچینگ شرکت می‌کنند. فیلمساز هم باید برای تأمین بودجه اثر خود تلاش کند. ما در سال جاری تغییراتی در شکل و نگرش مرکز گسترش ایجاد خواهیم کرد که حوزه‌هایی مانند سرمایه‌گذاری، فاندینگ و واگذاری حق پخش به فیلمساز را شامل می‌شود.

دبیر بیستمین جشنواره سینماحقیقت ادامه داد: بسیاری از فیلمسازان ما می‌گویند قراردادشان با مرکز باید صددرصد باشد، در حالی که قرارداد مرکز در چنین پروژه‌هایی ۹۰ به ۱۰ است تا فیلمساز هم به میزان ۱۰ درصد در اثر شریک باشد. ایده ما این است که از سال ۱۴۰۵ سهم فیلمساز بیشتر شود و او را به سمت ریسک‌پذیری ببریم؛ چراکه منفعت بیشتری برای فیلمساز خواهد داشت. هر میزان که برآورد سرمایه‌گذاری آن‌ها باشد، ما حدود ۵۰ تا ۶۰ درصد آن را تأمین می‌کنیم و باقی‌مانده را فیلمساز می‌تواند از مسیرهای دیگر تأمین یا واگذار کند.

مدیرعامل مرکز گسترش افزود: فیلمساز باید برای پخش اثر خود تکاپو داشته باشد؛ یا با پخش‌کننده شاخص همکاری کند یا فیلمش را به تلویزیون بفروشد. ما باید فیلمساز را بیشتر وارد چرخه جذب سرمایه و اقتصاد کنیم. این مسیر معضلاتی هم دارد؛ فیلمساز باید هم فیلم بسازد و هم به فکر فروش آن باشد، اما این یک امر جهانی است. اگر فیلمساز و تهیه‌کننده به سمت تهیه‌کننده مستقل حرکت کنند، تجربه ما نشان داده است که فیلم سریع‌تر به پایان می‌رسد، نظم بهتری در تولید شکل می‌گیرد و سودآوری در دنیای پس از نمایش هم بیشتر خواهد بود.

صنوف باید سهم بیشتری در معیشت داشته باشند

وی ادامه داد: ما دو صنف پایه‌ای و ریشه‌دار در خانه سینما داریم؛ انجمن صنفی کارگردانان سینمای مستند و انجمن صنفی تهیه‌کنندگان سینمای مستند. قاعدتاً نباید فرافکنی کنیم و کاستی‌های درون سیستم خود را بر گردن دولت بیندازیم. یکی از کارهای مهم صنوف این است که بخش بیشتری از زمان خود را صرف تعامل با حوزه‌های کاری، شغلی، بهداشتی و مسائل مختلف کنند تا بتوانند برای اعضای صنف خود کارآفرینی کنند. با همه احترام به این صنوف، معتقدم آن‌ها باید گام‌های بیشتری برای معیشت اعضای خود بردارند.

حمیدی‌مقدم گفت: بودجه کل سازمان سینمایی کشور حدود ۷۳۰ میلیارد تومان است. این روزها در یکی از پلتفرم‌ها سریالی با بودجه ۵۰۰ میلیارد تومان ساخته می‌شود. با چنین تقسیم بودجه‌ای و چنین میزان اعتباری، اگر فقط از این بخش‌ها مطالبه معیشتی داشته باشیم، این مطالبه واقع‌بینانه نیست.

وی توضیح داد: افرادی که ذیل یک صنف قرار دارند، باید مطالبه خود را از همان صنف داشته باشند. صنف باید جلسات متعددی با حوزه‌های مختلف برگزار کند. دولت، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و مرکز گسترش تا جایی که در توان داشته‌اند، حوزه معیشتی را پیش برده‌اند و اکنون صنوف می‌توانند وارد این چرخه شوند و بخشی از مشکلات معیشتی را حل کنند. صنف باید مطالبه‌گری بیشتری داشته باشد و حتی این مطالبه می‌تواند در سطح کلان‌تر، یعنی خانه سینما، پیگیری شود تا ان‌شاءالله بخشی از مشکلات معیشتی برطرف شود.

سینماحقیقت نباید تنها مسیر تولید مستند باشد

دبیر بیستمین جشنواره سینماحقیقت درباره ضرورت توسعه بازار مستند گفت: نباید بیش از اندازه به جشنواره برای تولید فیلم توجه کرد. توسعه بازار مستند در برخی نقاط در مقابل جشنواره قرار می‌گیرد. جشنواره سینماحقیقت با همه تأثیری که در اکوسیستم مستند داشته، این عارضه را هم دارد و من این موضوع را به عنوان یک مرکز توسعه‌دهنده و شتاب‌دهنده، یک آفت می‌دانم که باید برای آن چاره‌ای اندیشید و گونه‌های دیگری از مستند را ایجاد کرد. باید مستندهای ورزشی، پرتره‌های جذاب، تاریخی، سیاسی، تعلیقی، جنایی و گونه‌های دیگر تولید شوند. ما تلاش کرده‌ایم این جریان را ایجاد کنیم و امیدواریم با همگرایی نهادهای دیگر، این اتفاق گسترده‌تر شود.

«ایران» محور مهم سینماحقیقت ۲۰

مدیرعامل مرکز گسترش درباره سیاست‌های بیستمین جشنواره سینماحقیقت گفت: در شورای سیاستگذاری این دوره، درباره گونه‌ها و طعم‌هایی که قرار است امسال به سینماحقیقت برسد و حوزه‌هایی که باید مورد توجه قرار گیرد، بحث کردیم. به نقل از آقای ارد زند، «مگر می‌شود فیلمی بیاید که طعم امروز ایران را نداشته باشد، این روزهایی که داریم سپری می‌کنیم؟» ما سالی را پشت سر گذاشته‌ایم که با سال‌های گذشته قابل مقایسه نیست و باید به جنگ ۱۲ روزه، جنگ رمضان و همه آنچه در این مدت گذشته، نگاه ویژه‌ای داشته باشیم.

وی ادامه داد: ما فیلمی داریم که بستر آن جنگ است، اما یک پرتره محسوب می‌شود؛ یا فیلمی که موضوع آن اجتماعی است، اما شهر در مقاومت، بستر آن را شکل می‌دهد. در بیستمین جشنواره سینماحقیقت، از تولیدات مرکز گسترش ۱۰ فیلم اجتماعی، ۷ فیلم تاریخی، ۵ فیلم جنگی، ۵ فیلم پرتره، ۳ فیلم میراث فرهنگی، ۳ فیلم سیاسی، ۲ فیلم در حوزه بیماری و پزشکی، یک فیلم محیط زیستی، یک فیلم آیینی، یک فیلم علمی، یک فیلم آموزشی، یک فیلم ورزشی، یک فیلم تجربی و یک فیلم درباره هوش مصنوعی حضور دارند.

حمیدی‌مقدم در پایان گفت: با همه این موارد، توجه اصلی سینماحقیقت ۲۰ بر بخش «ایران» است. این بخش سه محور جنگ رمضان، جنگ ۱۲ روزه و رهبر شهید را دربرمی‌گیرد؛ یعنی مناسک، زندگی و تشییع. جریان‌هایی مانند میناب و دنا هم در این بخش طبقه‌بندی می‌شوند. البته برای تشخص این بخش و اینکه «ایران» به عنوان یک بخش ویژه باقی بماند و بخش ملی حوزه‌های دیگری را پوشش دهد، تفکیک‌هایی در نظر گرفته شده است.