جذابیت‌های خواندن یک کتاب تئوری/ معرفی کتاب «دوربین شخصی، سینمای ذهنی و فیلم جستار»

جذابیت‌های خواندن یک کتاب تئوری/ معرفی کتاب «دوربین شخصی، سینمای ذهنی و فیلم جستار»

کتاب «دوربین شخصی، سینمای ذهنی و فیلم جستار» تلاش می‌کند با واژه‌ها دنیایی خلق کند که در جهان سینما امکان زیست دارد.

مهدی غلام‌حیدری: گاهی تلاش برای یافتن "مفهوم غایی" درباره موضوعی خاص، دشوار، دور از دسترس، گنگ و حتی ناممکن است. در دنیای واژه‌ها، خلق انگاره ای که مفهوم مشترک و احساسات همسو را دربین همه مخاطبان بر انگیزاند کاری سخت و زمان بر است. در سینمای مستند که به لحاظ ماهیت ، حضوری میدانی در اتمسفر سوژه دارد و برداشت‌ها و نتیجه گیری نهایی آن (در شکل منطقی‌اش)  خارج از اراده سازندگان آن اتفاق می‌افتد، هر تعریف و سازه کلامی جایگاه و پتانسیل خاص خود را دارد. پر واضح است که هر توضیحی برای شفافیت و واکاوی بیشتر پیرامون یک مفهوم می‌تواند مجالی باشد برای درک بهتر آن موضوع.
 

یکی از کتاب‌هایی که به تازگی از سوی مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی منتشر شده کتاب «دوربین شخصی، سینمای ذهنی و فیلم جستار» نوشته لائورا راسکارُلی و ترجمه محمدرضا فرزاد است. کتابی کاربردی که می کوشد مفهوم فیلم جستار را در آثار شاخص فیلمسازان مطرح جهان تعریف کند و آن را زوایای گوناگون مورد بررسی قرار دهد. فیلم جستار هم از آن مفاهیمی است که می توان تعاریف مختلفی ارائه داد.


 در بخشی از کتاب در تعریف فیلم جستار چنین آمده است : " فیلم جستار " در یکی از کاربردهای امروزین اش معادل مستقیم سینمای سیاسی و متعهد است هم در معنای یک مستند انتقادی جریان بدنه که کارهای مایکل مور نمونه ای از آن است و هم در معنای اشکالی از فیلمسازی آوانگارد که با فیلم هایی که به موضوعاتی از قبیل مهاجرت ، بومیان ، و اقلیت ها می پردازد، یکی انگاشته می‌شود. این البته جای تعجب ندارد. با این فرض که به طور سنتی فیلم های مبتنی بر دیدگاه شخصی تقریبا به دسته فیلم های سیاسی محدود بوده اند – بازبان " من " سخن گفتن ، پیش از هر چیز خود قسمت کنش سیاسی خود آگاهانه و در حکم تایید خویشتن است . این سنت امروز نیز به راه خود ادامه می دهد و عنصر بنیادین فیلم جستار معاصر است . با این حال ، من بر این باورم که بررسی شایسته ی فیلم جستار صرفا نباید به مستند های سیاسی محدود شود..."
 

همانطور که می‌بینید فیلمهای خلاف آمد و عموما معترض، سنت شکنانه که جریان پنهان جامعه را نمایندگی می کنند ، می‌توانند در این تعریف جا بگیرند. لائورا راسکارُلی دراین کتاب طرحی نو در می‌اندازد که در آن نگاه جستجوگرانه وپژوهش حرف اول را می‌زند . نویسنده دراین کتاب تصریح می کند که این آثار متعلق به یک ژانر نیستند با این حال در ویژگی های مشخصی با هم مشترکند . آنها به عنوان فیلم‌هایی زبان آگاه ، اتو بیو گرافیک و تامل گرا، فیگور، مولف برون متنی تعریف شده‌ای را مفروض می گیرند که محک اصالت و نقطه ارجاع همیشگی در شناخت آنهاست. این فیلم ها ساختار ارتباطی خاصی را بر می سازند که به شدت برخطاب یا فراخوان و احضار بیننده استوار است."
 

جذابیت کتاب به خاطر تسلط نویسنده بر ژانرها و سبک‌های مختلف است. شناخت خوب او باعث شده ، ملال یک کتاب صرفا تئوریک – که عموما جذابیتی برای مخاطب ندارند – کمتر حس می‌شود . اگر چه که نباید ترجمه خوب ، همدلانه و روان مترجم اثر یعنی محمد رضا فرزاد را از یاد برد که در خوشخوان بودن این اثر سخت به کمک آمده است.
 

بخش اول کتاب، به مفهوم فیلم جستار اختصاص دارد و با فصلی آغاز می شود که به بررسی تاریخ این فرم در عرصه نظر و عمل فیلمسازی می پردازد. تعاریف موجود را ارزیابی می کند و بحثی را نیز در خصوص ساختارهای بلاغی خاص آن پیش رو می گذارد. در سه فصل بعدی مباحثی که از اهمیت موضوعی خاصی برخوردارند طرح می‌شود . بخش دوم کتاب بر موضوع سینمای جستارانه‌ای اول شخص متمرکز است و مشخصا بر فیلم‌های روزنگاره، یاداشت نگاره و خودنگاره.
 

کتاب «دوربین شخصی سینمای ذهنی و فیلم جستار» تلاش می‌کند با واژه‌ها دنیایی خلق کند که در جهان سینما امکان زیست دارد. این کتاب مصادیقی معرفی می‌کند که در کشف و لمس این دنیا، مخاطب جدی سینما را یاری خواهد کرد.
 

کتاب «دوربین شخصی، سینمای ذهنی و فیلم جستار» سال گذشته در هشتمین روز از برگزاری چهاردهمین جشنواره بین‌المللی «سینماحقیقت» رونمایی شد.

منبع: همشهری آنلاین