حفظ میراث این روزها، برای آینده ضروری است
وحید فرجی، کارگردان مستند، با اشاره به تحولات یک‌سال اخیر و شدت گرفتن جنبه‌های جنگی، بر ضرورت درک موقعیت کنونی ایران و شناخت چهره واقعی آمریکا و اسرائیل تأکید کرد و گفت مهم‌ترین رسالت امروز، ثبت و مستندسازی واقعیت زندگی مردم در دل بحران و حفظ این تصاویر به‌عنوان میراث تاریخی برای نسل‌های آینده است.
به گزارش روابط عمومی مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی؛ وحید فرجی درباره جنگ ۱۲ روزه که به تاریخ ایران پیوست و تجاوزاتی که درحال حاضر از سوی دشمن به کشور درحال انجام است، گفت: واقعیت این است که هم جنگ قبلی و هم جنگ فعلی قرار است گروهی از انسان‌ها را به تفکر وادار کند؛ کسانی که با تحلیل، پیگیری اخبار و مرور تاریخ می‌کوشند معنای این رخدادها را درک کنند. اتفاقات یک سال اخیر در کشور بسیار مهم بوده‌اند، به‌ویژه جنبه‌های جنگی آن که به نقطه عطفی رسیده است. پیش از آنکه هرکس در هر صنف، شغل یا دیدگاه سیاسی بخواهد اقدامی انجام دهد، لازم است درک کند در چه موقعیتی قرار دارد، جایگاه ایران چیست و طرف مقابل که آمریکا است در چه جایگاهی ایستاده و چه کاراکتری دارد.
او با بیان آنکه ملت ایران باید بداند مقابل چه دشمنی ایستادگی می‌کند، ادامه داد: من در سال‌های گذشته مستندهای بسیاری در حوزه سیاسی، روابط بین‌الملل و به‌ویژه تاریخ آمریکا ساخته‌ام. در ماه‌های اخیر، همچنان کتاب می‌خواندم و درباره تاریخ روابط ایران و آمریکا پژوهش می‌کردم. به نظر می‌رسد مهم‌ترین دستاورد این جنگ آن است که چهره واقعی آمریکا و اسرائیل را آشکار کرد. اگر کسی با دیدن این تجاوز آشکار بیدار نشود و نخواهد بفهمد در چه شرایطی قرار دارد، هیچ فیلم یا کتابی نمی‌تواند به او کمک کند. بنابراین، نخستین وظیفه ما به‌عنوان شهروندان ایران این است که بدانیم در چه وضعیتی هستیم و در برابر چه کسی ایستاده‌ایم. بخشی از اهمیت این درک مربوط به همین اکنون است.
فرجی، مستندسازی در شرایط فعلی را برای تاریخ کشور و جهان مهم دانست و گفت: من در حوزه تولیدهای کوتاه در این زمینه هم فعالیت می‌کنم؛ در جریان جنگ ۱۲ روزه، مجموعه‌ای تولید کردم که برای آن به نقاط مختلف شهر می‌رفتم تا جنبه‌های گوناگون را ثبت کنم. در جنگ اخیر نیز همان مجموعه را ادامه داده‌ام، بخشی از کارها از تلویزیون پخش می‌شود و بخشی در فضای مجازی منتشر می‌گردد. بخش دیگر از این فعالیت‌ها به نظر من برای آینده تاریخی اهمیت دارد. جدا از اینکه چه دیدگاه یا ایده‌ای دارم و چه فیلمی می‌خواهم بسازم، باور دارم هر مستندساز یا عکاسی که دانش و ابزار لازم برای مستندنگاری دارد باید در هر نقطه کشور بکوشد لحظه‌ها را ثبت کند.
وقایع از زوایای متفاوتی درحال رخ دادن است
کارگردان «سهیل» با اشاره به آنکه هرکس در حد توان خود باید وقایع و همزیستی دلگرم‌کننده مردم را ثبت و ضبط کند، بیان کرد: معتقدم لازم نیست فقط در مناطق بمباران‌شده حضور داشت؛ البته آن نقاط به دلیل جنایت رخ‌داده بسیار مهم‌اند، ولی فاصله از مرکز حادثه نیز اهمیت دارد. مثلا گروه‌هایی که خودجوش کارهای مردمی انجام می‌دهند، نان می‌پزند یا برای نیروهای امداد، پزشکان و حافظان امنیت غذا فراهم می‌کنند، یا کسانی که در زندگی خانوادگی‌شان در ارتباط غیرمستقیم با جنگ هستند، نیز بخشی از روایت‌اند. این افراد شاید مستقیم درگیر نبرد نباشند، اما برای حفظ جریان طبیعی زندگی ضروری‌اند. اگر این جریان طبیعی مختل شود، زندگی بسیاری از مردم دچار مشکل خواهد شد، همان‌طور که در انهدام انبارهای سوخت دیدیم.
او افزود: درواقع، سبک زندگی این افراد در این شرایط و نحوه فعالیت آنان اهمیت زیادی دارد؛ از همین رو ثبت این روزها ضرورت دارد. چون وقایع از زوایای متعدد و متفاوتی در حال رخ دادن است، هرکس باید از توان خود برای ثبت این دوره استفاده کند تا برای آینده باقی بماند، همان‌طور که تصاویر جنگ جهانی دوم یا جنگ تحمیلی بخش مهمی از حافظه تاریخی ما را شکل داده‌اند. حفظ این میراث معنوی برای تداوم آگاهی تاریخی جامعه حیاتی است.
ثبت لحظات بحران با رعایت ضرورت‌ها
این مستندساز احترام به حریم شخصی افراد را در شرایط بحران ضروری دانست و گفت: ثبت لحظات بحران باید با دقت و رعایت حریم خصوصی افراد همراه باشد. کسانی که در فضای عمومی یا زندگی فردی مردم پژوهش یا تصویربرداری می‌کنند، باید مراقب باشند تا به حریم شخصی انسان‌ها آسیبی نزنند. برخی اتفاق‌ها در فضای عمومی می‌افتد و قابل ثبت است، اما وقتی زندگی فردی را مستند می‌کنیم، باید با احترام و احتیاط رفتار کنیم.
نقاط مهمی که از توجه اخبار رسمی دور مانده‌اند
وحید فرجی با بیان آنکه بسیاری از دوربین‌ها بر مراکز اصلی حادثه متمرکز شده‌اند، بیان کرد: نکته دیگر این است که بسیاری از دوربین‌ها هم‌اکنون بر مراکز اصلی حادثه متمرکز شده‌اند، اما جاهایی وجود دارد که در حاشیه‌اند و کمتر دیده می‌شوند؛ نقاطی که به دور از اخبار رسمی هستند ولی اهمیت زیادی دارند. مستندسازان باید به این فضاها توجه کنند، زیرا لایه‌های دوم و سوم زندگی شهری و روستایی نیز حامل واقعیت‌های موثر هستند.
او اضافه کرد: شاید آنچه در ظاهر برای خبرگزاری‌ها جذاب است، همان تصویری نباشد که برای درک عمیق‌تر دوران کنونی اهمیت دارد. باید به چینش زندگی کسانی فکر کنیم که در حال خدمت‌رسانی برای حفظ جریان طبیعی روزمره‌اند؛ کشاورزان، نیروهای درمانی و بسیاری دیگر. یافتن این نقاط کمتر دیده‌شده و توجه به آن‌ها بخش مهمی از کار ماست. در نهایت، مهم‌ترین پرسش همچنان این است که در کجا ایستاده‌ایم و چه نگاهی به شرایط داریم. فهم همین مسئله به‌گمان من اساسی‌ترین کاری است که در این روزها باید انجام دهیم.