انیمیشن؛ زبان جهانی برای روایت جنگ و تأثیرگذاری بر افکار عمومی
مهدی صدیقی، کارگردان پویانمایی با تأکید بر ظرفیتهای جهانی انیمیشن، این هنر را ابزاری مؤثر برای روایت متفاوت از واقعیتهای اجتماعی و جنگ دانست و بر نقش آن در ایجاد همذاتپنداری و انتقال پیامهای انسانی در سطح بینالمللی تأکید کرد.
به گزارش روابط عمومی مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی، مهدی صدیقی، کارگردان پویانمایی، درباره کارکرد جهانی انیمیشن و تأثیر آن بر افکار عمومی گفت: مستند-انیمیشن بهواسطه برخورداری از یک زبان جهانی، ظرفیت قابل توجهی برای تأثیرگذاری بر مخاطبان دارد. این مدیوم میتواند نگاهی متفاوتتر از آثار رئال به موضوعات اجتماعی، سیاسی و بهویژه جنگ داشته باشد. از یک سو، ابزاری برای انتقال پیامهای جهانشمول است و از سوی دیگر، امکان پرداخت به موضوعات از زاویهای را فراهم میکند که آثار مستند رئال کمتر به آن دسترسی دارند.
وی افزود: البته باید در نظر داشت که انیمیشن بهدلیل فرآیند تولید طولانی و زمانبر، معمولاً نمیتواند مانند آثار رئال در لحظه تولید و عرضه شود. با این حال، در شرایط فعلی شاهد تولید آثار مینیمالتری هستیم که با هدف سرعتبخشی به فرآیند تولید شکل میگیرند. همچنین استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی نیز در این میان افزایش یافته تا امکان انتقال سریعتر پیام فراهم شود.
صدیقی بیان کرد: بهطور کلی هر مدیوم ویژگیها و ظرفیتهای خاص خود را در انتقال پیام دارد. برخی پیامها ممکن است از طریق تصویر، عکس یا آثار رئال بهراحتی منتقل نشوند؛ در چنین شرایطی، قالبهایی مانند کاریکاتور یا انیمیشن میتوانند کارکرد مؤثرتری داشته باشند. انیمیشن نیز بسته به نوع ساخت، زاویه دید و اندیشه سازنده، میتواند تأثیرگذاری قابل توجهی بر مخاطب داشته باشد.
کارگردان انیمشن «آتل» ادامه داد: این روزها نمونههایی از آثار انیمیشن در سطح جهانی مشاهده میشود که حتی سازندگان آنها ایرانی نیستند، اما مفاهیم مطرحشده در آنها برای مخاطبان جهانی قابل درک است. برخی از این آثار به سبک انیمه ژاپنی ساخته شدهاند و برخی دیگر از کاراکترهای شناختهشدهای مانند لگو استفاده کردهاند. بهرهگیری از این سبکها و کاراکترهای آشنا میتواند به گسترش، تکثیر و انتقال بهتر معنا کمک کند.
این کارگردان پویانمایی در ادامه با اشاره به نقش انیمیشن در بازنمایی واقعیتهای جنگ گفت: یکی از کارکردهای مهم فیلم و انیمیشن، اطلاعرسانی به مخاطبان خارجی است. برای مثال، زمانی که میخواهیم یک موقعیت جنگی را توصیف کنیم و از قربانی شدن مردم عادی یا کودکان سخن بگوییم، باید به عناصری توجه کنیم که بتواند این موقعیت را بهدرستی و با بیشترین تأثیرگذاری به تصویر بکشد.
وی افزود: در این زمینه، درگیر کردن احساسات مخاطب و ایجاد همذاتپنداری از اهمیت ویژهای برخوردار است. بهعنوان مثال، سالها پیش انیمیشنی درباره یک زوج ساخته شده بود که در پایان مشخص میشد فرزندشان در یک حادثه تیراندازی در آمریکا جان خود را از دست داده است. این اثر توانسته بود با نمایش تأثیر این اتفاق بر زندگی والدین، مخاطب را بهشدت درگیر کند و به همین دلیل نیز موفق به دریافت جوایز مهمی شد.
صدیقی ادامه داد: زمانی که مخاطب بتواند با یک اثر همذاتپنداری کند، پیام آن را عمیقتر درک خواهد کرد. برخی اتفاقات، مانند کشته شدن کودکان، دارای بار احساسی بالایی هستند و برای مخاطبان در سراسر جهان قابل درکاند. بهویژه در مورد حوادثی مانند آنچه در میناب رخ داده، میتوان از این زاویه، ماهیت جنگ، مظلومیت مردم و قربانی شدن غیرنظامیان را بهخوبی به تصویر کشید. البته این مسئله تا حد زیادی به نوع روایت، زاویه دید و نگاه کارگردان بستگی دارد، اما در نهایت، برخی مفاهیم دارای ماهیتی جهانشمول هستند.
کارگردان انیمیشن «آتل» در پاسخ به این پرسش که آیا در حال حاضر مشغول تولید اثری در این زمینه است، گفت: طبیعتاً همه هنرمندان به این موضوع فکر میکنند و من نیز از این قاعده مستثنا نیستم. در حال حاضر در جستوجوی سوژه مناسب هستم، اما همانطور که اشاره شد، فرآیند تولید انیمیشن زمانبر است و در شرایط فعلی نیز بهدلیل پراکندگی عوامل، دشواری ارتباطات و محدودیتهای اینترنت، این روند پیچیدهتر شده است. با این حال، قطعاً پرداختن به این موضوع در برنامه کاری من قرار دارد.
صدیقی درباره انتخاب میان رویکرد مستند یا زبان هنری در چنین آثاری بیان کرد: این انتخاب تا حد زیادی به زمان تولید اثر بستگی دارد. در شرایطی که جنگ در جریان است، آثار مستند بهدلیل امکان تولید و انتشار سریعتر، کارکرد بیشتری دارند. اما انیمیشن نیازمند زمان برای شکلگیری ایده، خلق کاراکتر و تولید است و معمولاً در مرحلهای ساخته میشود که امکان نگاه کلیتر و تحلیلیتر به موضوع فراهم باشد.
وی افزود: البته این به معنای کنار گذاشتن انیمیشن در شرایط فعلی نیست. تولید انیمیشن نیز اهمیت دارد، اما بهدلیل همین ویژگیها، ممکن است آثار آن با تأخیر بیشتری منتشر شوند. در حال حاضر نیز اگر آثار انیمیشنی تولید میشوند، اغلب یا در قالب آثار حماسی هستند که با هدف تقویت روحیه مخاطب ساخته میشوند، یا بهصورت مفهومی و طنز کنایی به پوچی جنگ و دلایل شکلگیری آن میپردازند.
این کارگردان پویانمایی درباره چالشهای تولید آثار مرتبط با جنگ گفت: چالشهای متعددی در این مسیر وجود دارد. یکی از مهمترین آنها، کمبود اطلاعات دقیق و قابل اتکا درباره برخی موضوعات است. در شرایط جنگی، طبیعی است که انتشار اطلاعات با محدودیتهایی همراه باشد و این مسئله کار هنرمند را برای انتخاب سوژه دشوار میکند.
وی ادامه داد: حتی در صورت یافتن سوژه، دسترسی به آن نیز چالشبرانگیز است. برای مثال، اگر بخواهیم درباره یکی از شهدای میناب اثری تولید کنیم، ممکن است فاصله جغرافیایی، شرایط جنگی و محدودیتهای رفتوآمد، امکان دسترسی به خانواده یا منابع اطلاعاتی را دشوار کند. علاوه بر این، خانوادهها نیز ممکن است در شرایط روحی مناسبی برای گفتوگو نباشند.
صدیقی در پایان خاطرنشان کرد: شرایط جنگی بهطور کلی دسترسیها و ارتباطات را محدود میکند. ارتباط با عوامل تولید نیز بهدلیل همین شرایط و همچنین مشکلاتی مانند قطعی اینترنت با دشواری همراه است. مجموعه این عوامل، فرآیند تولید آثار انیمیشنی را در چنین شرایطی پیچیدهتر میکند، اما با این وجود، اهمیت پرداختن به این موضوعات همچنان پابرجاست.
منبع: سوره سینما