«تهران، شهر بی‌پرنده»؛ روایتی متفاوت از تهران و زیست طبیعی پایتخت
مستند «تهران، شهر بی‌پرنده» به نویسندگی و کارگردانی «محسن سخا»، هم‌زمان با هفته تهران در سالن آمفی‌تئاتر فرهنگسرای سرو برای علاقه‌مندان به نمایش درآمد؛ مستندی که با تمرکز بر وضعیت پرندگان و زیستگاه‌های طبیعی پایتخت، رابطه میان شهر، انسان و طبیعت را به تصویر می‌کشد.
به گزارش روابط عمومی مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی، مستند «تهران، شهر بی‌پرنده» که در سال ۱۳۹۴ ساخته شده از همان آغاز با موسیقی دلهره‌آور، تصاویر ساختمان‌های نیمه‌ساخته و رهاشده و ترکیب صدای دریا با غرش ترافیک و خودروها، تصویری متفاوت از تهران ارائه می‌دهد. استفاده از نقاشی‌ها، مجسمه‌ها و المان‌های مرتبط با پرندگان نیز به‌عنوان نشانه‌هایی از فقدان طبیعت در فضای شهری، در ادامه به مضمون اصلی فیلم عمق بیشتری می‌بخشد.
ایده اصلی «تهران، شهر بی‌پرنده» به کوچ پرندگان از تهران در پی تخریب زیستگاه‌های طبیعی بازمی‌گردد؛ موضوعی که در فیلم به استعاره‌ای از شهری تبدیل می‌شود که در روند توسعه، بخشی از زیست طبیعی خود را از دست داده است. بهره‌گیری از عناصر گرافیکی و نقاشی‌های شهری نیز فضایی معاصر و خیابانی به اثر بخشیده و آن را از یک روایت صرفاً گزارش‌محور فاصله داده است.
در عین حال، فیلم در بخش روایت با چالش‌هایی نیز همراه است. ارتباط میان دو خط اصلی داستان، یعنی خانواده دختر جوان و گروه پسران جوان، در برخی بخش‌ها به اندازه کافی روشن نیست و این موضوع می‌تواند از انسجام روایت بکاهد. همچنین ناهمگونی کیفیت صدای برخی سوژه‌ها و انتخاب ترتیب تصاویر در بعضی سکانس‌ها، از جمله سکانس نقاشی روی دیوار، از مواردی است که با طراحی دقیق‌تر فنی و روایی می‌توانست به تأثیرگذاری بیشتر اثر کمک کند.
با وجود این، «تهران، شهر بی‌پرنده» با تکیه بر ایده‌ای قابل تأمل، تصاویر شاعرانه و نگاهی متفاوت به رابطه انسان، شهر و طبیعت، تصویری از تهران به‌عنوان زیستگاهی در حال تغییر ارائه می‌دهد؛ شهری که توسعه آن، پرسش‌هایی درباره سرنوشت طبیعت و دیگر گونه‌های زیستی ساکن در آن ایجاد می‌کند.
از یک دغدغه محیط‌زیستی تا ساخت «تهران، شهر بی‌پرنده»
«محسن سخا»، نویسنده و کارگردان فیلم، درباره شکل‌گیری ایده این مستند گفت: این فیلم از یک دغدغه ساده شروع شد؛ اینکه در شهری مثل تهران با این حجم از ساخت‌وساز و گسترش شهر، چه بر سر پرندگان و زیستگاه‌های آنها می‌آید.
وی افزود: در جریان تحقیق با افرادی آشنا شدم که دغدغه پرندگان تهران را داشتند و برای حفظ و حمایت از آنها تلاش می‌کردند. همین افراد نقطه ورود من به موضوع شدند.
به گفته سخا، «تهران، شهر بی‌پرنده» بعد‌ها به نقطه آغاز فعالیت جدی‌تر او در حوزه سینمای محیط‌زیست تبدیل شد و این مسیر با ساخت آثاری همچون «فرزندان زمین»، «کارواش»، «فریاد بلوط» و «سرخدار» ادامه پیدا کرد.
تلاش برای فاصله گرفتن از روایت صرفاً گزارش‌محور
«محسن سخا» درباره روند تولید فیلم اظهار کرد: روند ساخت فیلم بیشتر بر پایه تحقیق و مشاهده بود. سعی کردم به جای اینکه فقط درباره وضعیت پرندگان تهران اطلاعات بدهم به سراغ آدم‌هایی بروم که خودشان با این موضوع درگیر بودند و از طریق زندگی و فعالیت آنها به مسئله نزدیک شوم.
وی ادامه داد: برای من مهم بود که فیلم تبدیل به یک گزارش مستقیم درباره پرندگان نشود. می‌خواستم شهر، آدم‌ها و پرندگان را در کنار هم ببینیم و تماشاگر خودش رابطه میان آنها را کشف کند.
این کارگردان با اشاره به گذشت بیش از یک دهه از ساخت فیلم گفت: فیلم در سال ۱۳۹۴ ساخته شد و امروز، بعد از گذشت چند سال، بخشی از آن برای من تبدیل به ثبت تصویری از تهران آن دوره هم شده است.»
عنوانی که یک هشدار و یک پرسش است
«محسن سخا» درباره انتخاب عنوان «تهران، شهر بی‌پرنده» نیز توضیح داد: «این عنوان برای من بیشتر از اینکه یک ادعای آماری باشد، یک هشدار و یک پرسش است.»
وی افزود: تهران شهری است که طبیعت و زیستگاه‌هایش به‌تدریج کوچک‌تر شده‌اند. سؤال من این بود که اگر این روند ادامه پیدا کند، آیا تهران در آینده جایی برای پرندگان خواهد داشت؟ عنوان فیلم می‌خواست همین نگرانی را به شکل ساده و مستقیم مطرح کند.
«تهران، شهر بی‌پرنده» در جشنواره بین‌المللی فیلم کوهستان گراتس
کارگردان «تهران، شهر بی‌پرنده» درباره نمایش‌های این فیلم گفت: آمار دقیقی از تعداد مخاطبان فیلم ندارم، اما فیلم علاوه بر نمایش‌های عمومی و آنلاین در پلتفرم‌های داخلی، در چند نمایش موضوعی و محافل سینمایی نیز به نمایش درآمده است.
وی افزود: فیلم در جشنواره بین‌المللی فیلم کوهستان گراتس در اتریش نیز نمایش داده شد.
سخا تأکید کرد که برای او تأثیرگذاری فیلم اهمیت بیشتری از تعداد مخاطبان دارد و گفت: «فیلم توانست درباره موضوعی صحبت کند که شاید در نگاه اول مسئله روزمره مردم نباشد، اما مستقیماً با کیفیت زندگی ما در شهر ارتباط دارد.
روایتی درباره شهری که همه در آن زندگی می‌کنیم
«محسن سخا» درباره اهمیت تماشای فیلم‌های مستند نیز گفت: «مستند به ما فرصت می‌دهد واقعیت‌هایی را ببینیم که شاید در زندگی روزمره از کنارشان عبور می‌کنیم.»
وی افزود: تهران، شهر بی‌پرنده» فقط درباره پرندگان نیست؛ درباره شهری است که همه ما در آن زندگی می‌کنیم و درباره موجودات دیگری که در همین شهر با ما شریک‌اند.
این کارگردان در پایان درباره اکران دوباره فیلم در هفته فرهنگی تهران گفت: خوشحالم که بعد از گذشت سال‌ها، این فیلم به مناسبت روز تهران دوباره دیده می‌شود. امیدوارم تماشای آن فقط به دیدن فیلمی درباره چند پرنده ختم نشود؛ بلکه باعث شود کمی بیشتر به شهری که در آن زندگی می‌کنیم و طبیعتی که هنوز در میان این شهر باقی مانده، توجه کنیم.
ادامه نمایش مستند‌های شهری در فرهنگسرای سرو
در ادامه برنامه‌های هفته تهران، روز پنجشنبه ۱۶ مهر نیز دو مستند «میدان بی‌حصار» ساخته مرداد زاهدیان و «مدار‌های تهران» به کارگردانی حمیدرضا هنری، ساعت ۱۷ در سالن آمفی‌تئاتر فرهنگسرای سرو به نمایش درمی‌آیند.
این برنامه‌ها به همت فرهنگسرای سرو و با همکاری مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی برگزار می‌شود و حضور علاقه‌مندان در آنها رایگان است.
منبع: پایگاه خبری فرهنگ و هنر